Çocuk yaşı ilerledikçe merak duygusu artmaya ve daha fazla sorular sormaya başlar. Bu sorular ; Ben nasıl dünyaya geldim? Bebekler nasıl dünyaya gelir? Neden o ayakta tuvaletini yapıyor? ve benzeri sorular sormaktadır.

Okul dönemindeki çocuklarda bu sorular ile karşılaştığımızda ise üremenin nasıl gerçekleştiği, sperm ve yumurtanın işlevi hakkında daha detaylı ve yine yaş seviyesine uygun açıklayıcı bilgiler verilmelidir.

Okul öncesi dönemde ise “Ben nereden geldim?” sorusu ile karşılaşıldığı zaman bu sorunun cevabı ebeveyn tarafından çocuğun gelişim dönemine uygun olarak verilmedir. Örneğin , bebeğin tohumdan geldiği, tohumun anne karnında özel bir cepte 9 ay boyunca büyüdüğü ve bebeğin anne karnının dışına taşacak kadar geliştiği söylenebilir.

Okul öncesi dönemde cinsel eğitim verilirken 2 önemli konuya değinilir. Bunlardan biri mastürbasyon diğeri ise özel bölgelerin korunmasıdır.

Özel Bölgeler Özeldir.

Özel bölgeler hassas bölgele olduğu için özeldir ve bu bölgele kişinin izni olmadan başkasının dokunmaması ve gizlenmesi gerektiği çocuğa aktarılmalıdır. Ek olarak anne baba ya da doktorun hijyen veya sağlık sebebiyle çocuğa dokunmasının yanlış olmadığı bilgisi iki yaşından itibaren verilebilmektedir.

Mastürbasyon

Diğer bir önemli konu ise mastürbasyondur. Mastürbasyon ile ilgili ebeveynlerin çocuk ile paylaşması gereken en önemli bilgi, herkese açık ortamda yapmaması gerektiğini, özel bölgesinin kişinin kendisine özel olduğu için özel bir zamanda ve kendi odasında yapabileceği bilgisi verilmelidir.

Cinsel Gelişimde 3-6 Yaşın Önemi

Çocukların cinselliğe ilgisi ve davranışları 3-6 yaş arasında ortaya çıkmaktadır. Bilindiği üzere 3-6 yaş çocukların merak duygusunun pick yaptığı bir dönemdir. O yüzden çocukların ebeveynlere sorduğu soruları ebeveynler ilgiyle dinlemeli ve bu sorulara çocuğun yaş düzeyine uygun cevap vermelidirler. Bu cevapları verirken ebeveynlerin tutumları da son derece önemlidir. Genellikle anne babalar çocuklarının cinsel içerikli sorduğu sorular karşısında yüz ifadeleri değişir, birden çocuğa kızmaya başlar, kaygı ve panik haline bürünürler, bazen sözlü bir şekilde kendilerini ifade edemeseler de yüz ifadeleri bu sorularla karşılaştıkları zaman anında değişmektedir. Bu tamamen yanlış bir tutumdur. Bu tutum yerine ebeveynler nasıl anlatacağını bilmedikleri ya da utandıkları sorular karşısında çocuğa sorduğu soru hakkında bilgiye sahip olmadığını en kısa sürede araştırıp geri dönüt vereceğini söylemelidir.

Ebeveynlerinden yanıt alamayan ya da katı bir tutumla karşılaşan çocuklar öğrenmek için başka kaynaklar aramaktadır. Çocukların bu konuyu öğrenmek için başvurdukları kaynakların başında internet gelmektedir. İnternet ortamındaki bazı içerikler ise çocuklara olumsuz örnek teşkil etmektedir.

ERGENLİKTE CİNSEL EĞİTİM

Ergenlik döneminde diğer gelişim dönemlerine göre cinsellik farkındalığı daha da artmış olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durumda genç yetişkin bireylere gelişim düzeylerine uygun şekilde bilgi aktarılmalıdır. Aynı zamanda ebeveynlerin cinsel gelişim ve cinsel eğitim ile ilgili kaynakları çocuklarıyla birlikte okumaları önerilmektedir.

Cinsel eğitim denildiği zaman anne babalar ayıp, günah gibi tutumlara girmektedirler. Ebeveynler çocuklarını karşılarına alıp gayet normal bir şekilde cinsel eğitimi anlatabilmelidir. Çocukla bir sohbet havası içinde olmalıdır. Bunu yaparken de jest ve mimiklerine oldukça önem vermelidirler. 

Cinsel eğitim ; Bireyin fiziksel, duygusal ve cinsel gelişimini anlaması olumlu bir kişilik kavramı geliştirilmesi, insan cinselliğine, başkalarının haklarına saygılı bir bakış açısı edinme ve değer yargılarının geliştirilmesi eğitimidir. Cinsel eğitim çocuğun hem biyolojik hem de zihinsel olarak olgunlaştığı dönemde verilmelidir.

Çocuklar ilkokul çağına geldiklerinde cinsellik ile ilgili kazanması gereken bazı tutumlar vardır. Bunlardan bazıları : Bedeniyle ilgili olumlu imaj oluşturma, açık bir tutum, doğru bilgi verme, mahremiyete ve kendine saygı duymadır.

Sonuç olarak cinsel eğitimin etkili olabilmesi için ailelerin bu konuda çocuklarına destek olması ve gelişim düzeylerine uygun ve yeterli bilgi vermesi gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki çocukluk döneminde cevap bulmayan sorular ileriki yaşantısında çocuğun psikolojik , fizyolojik ve sosyal açıdan birçok sorunlarına neden olabilmektedir.

Stres, kişinin fizyolojik ve ruhsal dengesini bozulmasına gösterdiği tepkidir. Çoğu zaman olumsuz, kötü olarak algılansa da sanılanın aksine stres bazı durumlarda insanlar için gereklidir. Fakat her şeyde olduğu gibi stresinde fazlası insan sağlığını olumsuz yönde etkilemektedir. Uzun süren stres düşünce ve davranışlara zarar verdiği gibi pek çok araştırmada vücuda zarar verdiği kanıtlanmıştır. Gün içerisinde pek çok duruma maruz kalmaktayız. İnsan başa çıkamayacağını hissettiği durumlarda beyne “tehditteyim” mesajı verir. Beyne giden bu sinyaller sonucunda vücut tehlikede olduğuna inanır ve bu durum karşısında kişi olduğu yerden veya düşünceden kaçabilir, bu düşünce veya durumla savaşabilir, diğer bir seçenek ise olduğu yerde dona kalabilmektedir. Bu süreçte kişide kalp atış hızında artma, elleri terleme ve benzeri durumlar gözlemlenmektedir. Bu durum vücudumuzun bizi tehlikeye hazır etme biçimidir. Evrimsel açıdan bakıldığında değişen vücut tepkileri tehlike çıkmamızı kolaylaştırmak için değişmektedir.

Sinamaterapi…

Sinema filmleri uzun zamandır psikoloji alanında, psikolojik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Geçmiş de sanat eserlerinin; müziğin, şiir, edebiyat ve görsel sanatların terapide kullanıldığını biliyoruz. Özellikle müzikle tedavi 900 sene önce de, Selçuklu Sultanı Nurettin Zengi tarafından yaptırılan Nurettin Hastanesi’nde ilk defa sistemli bir şekilde kullanılmıştır. Günümüze dek müzikle tedavi pek çok ülkede yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Genelde dünyada bu konuda yapılan çalışmalarda müziğin uygun desibel, ritimle ve doğal enstrümanlarla kullanıldığında beyinde limbik sistemin etkilendiği ve duyguların değiştiği, hormon değişiklikleri olduğu ve anksiyetenin azaldığı gözlenmiştir.

     Günlük hayatta duygularını rahatlıkla gösteremeyen insanlar hüzünlü bir film karşısında rahatlıkla ağlayabilirler. Film analistleri, sinema flimlerinin çekici atmosferinin,  izleyiciyi zihinsel düzeyden aldığını ve duygusallığa sürüklediğini iddia ederler, mevcut savunma mekanizmaları da böylece zayıflar. Sinemanın büyüsü bu nedenle de başka bir yerde; bazen sanatın herhangi bir alanında ve hatta bazen de terapide bile zor yakalanır.

     Sinematerapide, terapist danışanının durumuna göre seçtiği bir filmi izlemesini ve ardından duygu ve düşüncelerin çalışılması hedeflenir. İlk olarak danışan izlediği karakter ile kendisi arasındaki benzerlikleri görür ve karakter ile kurulan benzerlik ve özdeşleşmeyle beraber karakterlerin davranış ve düşüncelerinin incelenmesi de kendi davranış ve düşünce biçimini sorgulamasına neden olur.

    O ana dek bastırdığı ya da fark edemediği duygular ve iç çatışmalar ortaya çıkarak rahatlama sağlanabilir. Kendi özleştiği karakterin davranış ve duygularına, karşılaştığı sorunları çözme biçimlerine dışarıdan bakarak kendi durumu ile ilgili farkındalık geliştirebilir. En önemlisi de yaşadığı sorunların kendine özel olmadığını, başkalarınında benzer sorunları yaşayabileceğini fark eder, yalnızlık, dışlanmışlık duyguları azalmaya başlar. Filmlerin danışanın iyileşme sürecinde etkili olması için, özellikle açık ve net olarak kişinin yaşadığı durumu yansıtması gerekmez.

Filmlerde yer alan metaforlar ( simgesel benzetmeler) de önemlidir. Metaforlar her zaman işe yarar çünkü danışanın kabul etmediği yorum ve durumlarda, metafor algının mantıklı kısmından geçerek daha savunmasız ve açık bir iletişime olanak tanıyan yanımızla temas eder. Sanatınız farklı alanlarında da kullanıldığı gibi bu metaforlar ile duyguları, sezgileri, mantığı ve mantığa dayanan, dayanmayan her şeyi gösterir ve yorumlatabilir. Kendimiz film kahramanları ile özdeşleşerek bulduğumuzda hem içindeyizdir filmin hem dışında…

Dışında kalabilmek koruyucudur danışan için daha güvenlidir.

Sinema filmlerinin iyileştirici etkilerinden biri de izleyiciyi “bir adım geride tutarak” güvenli yerde farkındalığa davet etmektir. Güvenli mesafede kalmak çözülmesi gereken sorunlara dolaylı bir şekilde dışarıdan bakılabilmesi, risk almadan farklı çözüm yollarının bulunmasını sağlar. İzlenilen filmler danışan ile terapist arasında da bir köprü oluşturur. Danışan bu sayede iç dünyasını terapistine daha rahat açar. Sinema filmleri,  daha çok terapinin etkisini arttırmak adına tedavi sürecinde kullanılan bir destek unsuru sayılıyor. Yani sinema ve tedavi kelimelerin yan yana kullanılması, onun bağımsız bir terapi biçimi olduğu anlamına gelmiyor.

Sinema tedavi daha çok tek başına bir terapi olarak değil, varoluşcu, psikodinamik, destekleyici veya kognitif ( bilişsel) psikoterapi yöntemleri içinde yardımcı unsur olarak kullanılabiliyor. Sinema filmlerinin terapilerde daha sık kullanımı günümüzde giderek yaygınlaşmaktadır.

Bireysel terapi uygulamalarının yanı sıra aile terapilerinde, çocuk ve ergen terapilerinde kullanılmaktadır. Daha az riskli ve daha fazla konforlu… Sanat her zaman iyileştirir….. 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

DEĞİŞTİRİLEMEZ GERÇEKTE ANLAM BULMAK:  

VAROLUŞCU LOGOTERAPİNİN MS TANILI BİREYLERDE DEPRESYON, ANKSİYETE, AFFEKTİF KİŞİLİK VE  YAŞAM KALİTESİ DÜZEYLERİNE ETKİSİ 

Gülay OĞUZ¹, Saime ÇAĞLI¹, Serap GÜLEÇ KESKİN², Ferhat JACK İÇÖZ³, Murat TERZİ⁴, Servet AKER⁵,  Sedat ŞEN⁵ 

ÖZET  

Amaç: Bu araştırma varoluşçu felsefeye temellendirilmiş logoterapinin MS tanısı almış kadınlarda depresyon, anksiyete, affektif semptomlar ve yaşam kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır.  

Yöntem: Araştırma deneysel tipte olup, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı MS Polikliniğine kayıtlı  MS tanısı almış bireyler ile 01.01.2016 – 01.03.2016 tarihleri arasında özel bir danışmanlık enstitüsünün grup terapi odasında MS tanısı almış, 18-49 yaş arasında, sözel iletişim engeli olmayan, zihinsel ve organik bulgusu bulunmayan MS tanısı almış 10  kadın ile yürütülmüştür. Araştırmada beck depresyon ölçeği, beck ankiyete ölçeği, Affektif sinir bilim ölçeği ve kısa form 36  kullanılmıştır.  

Bulgular: MS tanısı almış bireylerin logoterapi öncesi ve sonrası depresyon anksiyete, affektif sinir bilim ve yaşam kalitesi puan  ortalamaları karşılaştırıldığında, logoterapi sonrası, öncesine göre depresyon ve anksiyete bulguları arasında anlamlı fark  belirlenmiştir (p<0.05). SF-36 öntest ve son test sonuçlarından fiziksel fonksiyon, ağrı, sosyal fonksiyon ortalamaları istatistiksel  olarak anlamlı düzeyde düşmüştür (p<0.05). Müdahale öncesi ve sonrası arasında, affektif sinir bilim değerlendirmesinde öfke ve  oyun puanlarında anlamlı bir düşüş tespit edilmiştir (p<0.05). 

Sonuçlar ve Öneriler: Varoluşçu Logoterpinin MS tanılı kadınlarda depresyon, anksiyete ve öfke ve oyun düzeylerini azalttığı ve  yaşam kalitesini arttırdığı belirlenmiştir. Logoterapinin MS tanılı kadınlarda etkili bir yöntem olması nedeniyle tedavi ve bakıma  eklenmesi önerilebilir.  

Anahtar Kelimeler:Multiple skleroz; Logoterapi; Kadın; Depresyon; Yaşam kalitesi. 

Finding True Meaning That Cannot Change: 

The Effect of Various Logotherapy on Depressıon, Anxiety, Affective Personality and Quality of Life In Individuals With  MS Diagnosis 

Abstract 

Objective:This study was conducted to determine the effect of logotherapy based on existential philosophy on depression, anxiety,  affective symptoms and quality of life in women with MS. 

Method:The study was carried out in the group therapy room of a private counseling institute between 01.01.2016 – 01.03.2016  with in dividuals diagnosed with MS whoa reregistered in the MS Polyclinic of Ondokuz Mayıs University Faculty of Medicine,  Department of Neurology. The study was conducted with 10 women diagnosed with MS, aged 18-49, without verbal communication impairment, and without mental and organicfindings. Beck depression inventory, beck anxiety inventory, Affective  neuroscience scale and short form 36 were used in the study. 

Results:When depression, anxiety, affekt and life quality scores of individuals diagnosed with MS were compared before and after logotherapy, a significant difference was found between the depression and anxiety symptoms after logotherapy compared to before. From the SF-36 pretest and posttes tresults, the averages of physical function, pain and social function decreased statistically significantly (p <0.05). Between before and after the intervention, a significant decrease in anger and game scoreswas found in the assessment (p<0.05) . 

Conclusion: Existential Logoterpy has been determined to reduce depression, anxiety and anger and game levels, and improve the quality of life in women with MS. logotherapy is an effective method for women with MS, it may be recommended to add it to  treatment and care. 

Keywords: Multiplesclerosis; Logotherapy; Women; Depression; Life Quality 

DOI: 10.47115/jshs.790083 

¹Öğrenme Akdemisi, Samsun  

²Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Psikiyatri Hemşireliği Anabilim Dalı  

³Varoluşcu Akademi, İstanbul  

⁴Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Nöroloji Sağlığı Anabilim Dalı  

⁵Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı  

Sorumlu Yazar: Serap GÜLEÇ KESKİN, e-mail: dr.serasps@gmail.com 

GİRİŞ Multipl skleroz (MS) santral sinir sisteminin, otoimmun,  inflamatuar ve dejeneratif hastalığıdır. Genç erişkin yaşta 

 182 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

görülmesi, ataklarla seyreden ilerleyici bir hastalık olması,  fonksiyonel sınırlılık, engellilik oluşturması,bir çok  psikososyal sorunu beraberinde getirmesi ile yaşam  kalitesinde azalmaya neden olabilen kronik bir hastalıktır 

(Confavreux, Vukusic&Adeleine, 2003; Ertekin, Özakbaş,  İdiman&Algun, 2012; Milanlıoğlu ve ark.,2014). MS tanısı  almış bireylerin affektif ve kognitif etkilenme oranı %34 ile  %65 oranında görülmektedir (Emre ve ark.,2003).  Psikososya sorunlar anatomik lezyonlara, nöro endokrin  anormalliklere veya fizyolojik değişikliklere bağlı  gelişebilmektedir (Karabudak, 2008). MS tanısı almış  bireylerde en yaygın görülen psikiyatrik bozukluk  depresyondur. Görülme sıklığı %27-54 arasında  değişmektedir (Penner ve ark., 2007). Depresyon  belirtilerini anksiyete izlemektedir. Depresyon, anksiyete ve  affekt belirtilerinin genel nedenleri arasında, iç görüsü olan  MS tanısı almış bireylerin kendilerinde gördükleri bilişsel,  mental ve fonksiyonel kayıpları fark etmeleri, semptomların  ve semptomların neden olduğu zorlukların üstesinden  gelememe, sosyal kayıplar ile gelen yalnızlık ve yaşamda  anlam bulmada zorluk olduğu söylenebilir (Emre ve  ark.,2003; Minden, 2000). Tıpkı birçok hastalık sürecinde  olduğu gibi, MS tanısı almış bireylerde kaygı kaçınılmaz ve  yok edilemezdir. MS tanısı almış bireyler yaşamın tam orta  yerinde gelen fiziksel, zihinsel ve sosyal anlamda sınırlayıcı  hastalığın giderek artan belirtilerinin yanında bağımlılığın  artması ile gerçekleştirdiği ve gerçekleştirmek istediği  rollerde kesintiye uğrama yaşamaktadır (İdiman, 2004). Bu  nedenle bireylerin yaşadığı fiziksel gereksinimleri kadar  yaşamda anlam bulmak, sınırlar içinde de olsa özgür  olduklarını bilmek ve ne olursa olsun seçim yapabilecekleri gerçeğini hatırlatmak özellikle depresyon, anksiyete ve  affektif semptomların azaltılmasında ve buna bağlı olarak  yaşam kalitesinin artırılmasında önemli girişimlerdir(Van ve  Arnold, 2017). 

MS tanısı almış birey yaşadığı hastalık içerisinde,  hayatın anlamının ne olduğu, geleceğe dair belirsizlikleri  bilip bilemeyeceğini, ölümün anlamını cevaplamaya  çalışırken kaygı yaşar. Cevaplayamadığı sorular karşısında  oluşan bireyin yaşadığı kaygı birçok varoluşçu felsefecinin  konusu olmakla birlikte, Victor Frankl gibi felsefeciler bu  kaygıyı, kendi yaşam deneyimlerinden yola çıkarak  anlamlandırmaya çalışmış, böylece varoluşçu felsefeye  büyük katkılar sunmuşlardır. (Özakkaş, 2011; Sartre, 2015;  Engin, Kaçmaz ve Uğuryol, 2016). Victor Frankl, varoluşçu  analiz ve logoterapi yirminci yüzyılda geliştirilmiş bir teori,  müdahale yaklaşımı ve felsefe bilimidir. Varoluşçuluk insan  yaşamının anlamının; insanın ürettiği bilgi, malzeme ve  ürünlerden öte otantik ve bireysel bir anlam arayışı ile var  olabileceğini ortaya koymaktadır.  

Araştırmada MS tanısı almış bireylere depresyon,  anksiyete, affektif semptomları azaltmaya ve yaşam  kalitesini arttırmaya yönelik logoterapi uygulanmıştır.  Logoterapi varoluşçu felesefeye temellendirilmiş Victor E.  Frankl’ın kuramına göre yapılandırılmıştır. Logoterapi, adını  Yunanca bir kelime olan “Logos” (Anlam)’tan alan  Logoterapi (Logotherapie), ViktorFrankl öncülüğünde  kurulmuş yeni bir psikoterapik yaklaşımdır. “Anlam”ı  merkez kavram olarak kabul eden bu ekol, “anlam  kazandırma yoluyla terapi”yi temel tedavi metodu olarak  bilinmektedir (Bahadir, Parlar &Spiteller,2000). 

Araştırmanın Amacı 

Bu araştırma varoluşçu logoterapinin MS tanısı  almış bireylerde depresyon, anksiyete, affektif kişilik ve  

yaşam kalitesi düzeylerine etkisini belirlemek amacıyla  yapılmıştır.  

Araştırma Hipotezleri  

H0. Varoluşcu felsefeye temellendirilmiş  logoterapi, MS tanısı almış bireylerin depresyon, anksiyete,  affektif semptomve yaşam kalitesini etkilemez. 

H1. Varoluşcu felsefeye temellendirilmiş  logoterapi, MS tanısı almış bireylerin depresyon, anksiyete,  affektif semptom ve yaşam kalitesini etkiler. 

YÖNTEM 

Araştırmanın şekli: Varoluşçu felsefeye temellendirilmiş  logoterapinin MS tanısı almış bireylerde depresyon, anksiyete, affektif kişilik ve yaşam kalitesi düzeylerine  etkisini değerlendiren bu çalışma ön test son test girişimsel bir araştırmadır.  

Araştırmanın Yeri ve Zamanı: Araştırma,  Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji  Anabilim Dalı MS Polikliniğine kayıtlı MS tanısı almış  bireyler ile 01.01.2016 – 01.03.2016 tarihleri arasında  yapılmıştır. Araştırma MS tanısı almış bireyler için  hazırlanan özel bir danışmanlık enstitüsünün grup terapi  odasında gerçekleştirilmiştir.  

Araştırmanın Evren ve Örneklem Seçimi:  Araştırmanın örneklem sayısı, çalışma öncesinde güç analizi  yapılarak tespit edilmiştir. Yapılan güç analizinde, ön test son test %95 güven aralığında, %80 güce ulaşmak için 18- 49 yaş aralığında genişletilmiş özürlülük durum ölçeği  (EDDS) puanı 5’in altında olmayan en az 10 MS tanısı almış  bireyin araştırmaya dahil edilmesine ihtiyaç duyulduğu  belirlenmiştir. Araştırma Dahil edilme kriterlerine göre  basit rastgele seçilmiş, gönüllü, MS tanısı almış, 18-49 yaş  arasında, sözel iletişim engeli olmayan, zihinsel ve organik  bulgusu bulunmayan, MS tanısı almış 15 kadın araştırmaya  dahil edilmiştir. Araştırma grup terapisi girişim özelliğine  sahip olduğu için kendilerini rahat ifade etmeleri adına  sadece kadınlardan oluşmuştur.Araştırmadan 3 birey 

araştırma sürecinde bireysel nedenlerden dolayı ayrılmıştır.  2 birey logoterapi sürecinde süreklilik gösterememe nedeni  ile araştırma dışı bırakılmıştır. Araştırma 10 birey ile  tamamlanmıştır.  

Veri Toplama Araçları: Verilerin toplanmasında  tanıtıcı bilgi formu, Beck Depresyon (BDÖ), Beck  Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Affektif Sinir Bilim Ölçeği (ANSP) ve Kısa Form -36 (SF-36) kullanılmıştır.  Beck Depresyon Envanteri (BDÖ): Beck ve arkadaşları  tarafından (1961) geliştirilen bir kendini değerlendirme  ölçeğidir. Depresyonun belirtilerini tarama ve değerlendirme  alanında kullanılabilecek materyal eksikliğinden yola  çıkılarak Beck Depresyon Envanteri oluşturulmuştur. Beck  Depresyon Envanteri‘nin güvenirliği 0.74, geçerliği 0.75 olarak bulunmuştur. 0-3 arasında puanlanan 21 maddeden  oluşan, dörtlü likert tipte bir ölçek halini almıştır. Grup  uygulamalarına uygun hale gelmiştir. Formda 0 ile 63  arasında puan alınabilmekte, puanın yükselmesi depresyon  belirtisinin şiddetinin arttığını göstermektedir.  Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck ve arkadaşları  tarafından (1988), kişilerin yaşadığı anksiyete belirtilerinin  sıklığını belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ülkemizde  ölçeğin geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları Ulusoy (1993)  tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek 21 maddeden  oluşmakta ve her bir madde 0-3 arası puanlanmaktadır.  Alınan puan arttıkça kişinin anksiyete seviyesinin arttığı  yönünde yorumlanan bir tür özbildirim ölçeğidir. 

183 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

Afektif Sinirbilim Kişilik Ölçeği (ANPS), Davis ve  arkadaşları tarafından (2003), kişilik çeşitliliğinin büyük  oranda beyindeki altı farklı duygudurum sistemdeki kuvvetli  yönler veya zayıflıklardan kaynaklandığı hipotezinden  hareketle oluşturulmuştur. Ölçek 110 madde ve 7 alt  ölçekten oluşmaktadır. Bu alt ölçekler oyun, merak, sevgi,  öfke, üzüntü, korku ve maneviyat olarak belirtilmiştir. Her  maddenin 1 ile 4 arasında puan aldığı dörtlü likert tipte bir  özbildirim ölçeğidir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması İçöz (2012)  tarafından yapılmıştır. Orijinal makalede anlatılan analizler  aynı şekilde takip edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda  ölçeğin Türkçe formu geçerli ve güvenilir olarak  değerlendirilmiştir. 

Kısa Form-36 (SF-36): SF-36’nın Türkçe versiyonunun  güvenirlik ve geçerlilik çalışması Koçyiğit ve ark. tarafından  yapılmıştır (Koçyiğit ve ark., 1999).Yaşam kalitesini  değerlendirmede Türkçe geçerlik çalışması yapılmış olan ve  oldukça yaygın kullanılan jenerik bir ölçüttür. Fiziksel  fonksiyon, fiziksel rol kısıtlanması, emosyonel rol  kısıtlanması, vücut ağrısı, sosyal fonksiyon, mental sağlık,  canlılık, genel sağlık olmak üzere sekiz alt bölümde toplam  36 soru içerir. Fiziksel komponent ve mental komponent olmak üzere iki özet bölümü vardır. Yüz üzerinden yapılan  skorlamada yüksek skorlar sağlıkta daha iyi bir düzeyi işaret  ederken düşük skorlar sağlıktaki bozulmayı göstermektedir. 

Verilerin Toplanması: Polikliniğe gelen dahil  edilme kriterlerini karşılayan MS tanısı almış kadınlara,  araştırma ile ilgili bilgi verilerek gönüllü olan 15 birey  oluşturmuştur. Girişim grubuna dahil edilen MS tanılı  kadınların 10 haftalık ve 1 saat süren grup terapisinde  varoluşcu ve logoterapi yöntemleri kullanılmıştır.  Logoterapi prensiplerine göre gerçekleştirilen grup  terapilerinde iki amaç planlanmıştır. Birinci amaç girişim  grubundaki bireylerin kendi durumlarına dair gerçekçi bir  zemin kazanmaları ve seçim, özgürlük ve sorumluluk  ekseninde varoluşlarını bütüncül bir şekilde keşfetmeleri  iken ikinci amaç mevcut koşulları ile nasıl anlamlı  yaşayacaklarını keşfederek psikososyal boyutta iyileşme  sağlamaktır. Araştırma planı ve girişimler ayrıntılı olarak  açıklanmıştır (Şekil 1). Araştırmada, varoluşçu logoterapist  diplomasına sahip 3 terapist tarafından grup terapileri  gerçekleşmiştir.  

Birinci Aşama: Öntest uygulanmıştır. 

İkinci Aşama:Varoluşcu felsefeye temellendirilmiş  logoterapi bireylere haftada bir gün, 60 dakika ve on hafta  süre ile uygulanmıştır. Uygulama süresi konusunda uzman  görüşü alınmıştır.  

Üçüncü Aşama: Son test uygulanmıştır. 

Araştırmanın Değişkenleri  

• Araştırmanın bağımlı değişkenleri: 

Beck anksiyete ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği, Affektif  Sinir Bilim Ölçeği, Kısaform-36 

• Araştırmanın bağımsız değişkenleri: 

Varoluşçu felsefeye temellendirilmiş logoterapi programı. Deneysel Çalışmanın Planı  

Araştırmanın ilk aşamasında gerekli izinler  alınmıştır. Varoluşçu felsefeye temellendirilmiş logoterapi  programının oluşturulması için logoterapi eğitimi almış 3  araştırmacı tarafından literatür incelemesi yapılmış ve 10  oturumdan oluşan içerik planı oluşturulmuştur (Şekil 1). Bu  aşamadan sonra, araştırmada kullanılacak veri toplama  formları belirlenmiştir. Daha sonra MS tanılı kadınlara ön  test ölçümü uygulanmıştır. Öntest çözümleri yaklaşık 40-60  dk sürmüştür. MS tanılı kadınlardan öntest formlarını  

doldururken rumuz kullanmaları istenmiş, bu rumuzu son  test ölçümlerinde de kullanacakları belirtilmiştir. Ön test  ölçümleri tamamlandıktan sonra, MS tanılı kadınlara  araştırma içeriği, hedefler ve logoterapi süresince yapılacak  uygulamalar hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonrasında  eğitimin ilk oturumuna başlanmıştır. Her oturum yaklaşık  60-90 dk sürmüş, Logoterapi yüz yüze, interaktif bir şekilde  gerçekleştirilmiştir. Logoterapi akşam 19:00-20:00 arasında  yapılmıştır. Logoterapi sırasında MS tanılı kadınlara  terapötik iletişim teknikleri kullanılmış ve çift yönlü iletişim  kurulmaya özen gösterilmiştir. Şekil 1 de yer alan logoterapi  konu başlıkları hakkında eğitim verilmiştir. Logoterapi  bittikten sonra son test ölçümleri tamamlanmıştır. 

184 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

Şekil 1. Araştırma Planı 

Örnekleme dahil edilme kriterini taşıyan ve gönüllü 15 MS tanılı kadın 5 MS tanılı kadın  

1. hafta 2. hafta 

3. hafta 4. hafta 

5. hafta 

6. hafta 7. hafta 

8. hafta 9. hafta 

 Girişim Grubu (n=10 ) 

*Tanışma  

_{*Kişisel Bilgi Formu} *BDÖ, BAÖ, SF-36,  ANSP uygulaması  

ÖNTEST  

Gevşeme Egzersizi, VALT hakkında bilgi 

Beden, Duygu, Düşünce Farkındalığı Çalışması: Kayıp  Ve Kazanımlar 

Şimdi ve Burada  

Değerler ve Tavır Değişikliği 

Hayatımın Filmi Çalışması (Bugüne Kadar)  

Hayatımın Filmi Çalışması (Bugünden Sonra)  

Boş Sandalye Tekniği 

Özgürlük, Seçim ve Sorumluluk Ekseni 

Değiştirilemez Gerçekte Anlam Bulmak: Hayatın Anlamı 

araştırma kapsamı  dışında bırakıldı

10. hafta 

Girişim grubunun birbirleri hakkındaki olumlu düşünceleri ve görüşleri: grup  terapisinin değerlendirilmesi 

*BDÖ, BAÖ, SF-36, ANSE  

uygulaması SONTEST  

Verilerin Analizi 

185 DOI:  10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

Araştırmanın İstatistiksel Değerlendirmesi 

Araştırmadan elde edilen nicel veriler Statistical  Package For Social Science (SPSS) SPSS 22,0 istatistik   Tablo1. Araştırmada kullanılan istatistiksel yöntemler. 

paket programında uygun istatistiksel yöntemlerle analiz  edilmiştir.. Verilerin değerlendirilmesinde kullanılan testler  Tablo1’de verilmiştir.  

Değerlendirilen Özellikler İstatistiksel Yöntem 

Deney grubundaki öğrencilerin tanıtıcı özelliklerinin  değerlendirilmesi 

Deney grubundaki öğrencilerin tanıtıcı özelliklerinin normallik  dağılımının incelenmesi 

Deney grubundaki MS tanılı kadınların ön test-son test  değerlerinin karşılaştırması 

 Frekans 

Yüzde 

 Shapiro-Wilk Testi Paired t testi 

Araştırmanın Etik Yönü: Araştırma için Ondokuz  Mayıs Üniversitesinden kurum izinleri alındıktan sonra  araştırmada gönüllülük ilkesi öncelikli olarak tutulmuş ve  bireylere gönüllü olur formları verilerek, araştırmaya  gönüllü olarak katıldıklarını sözlü ve yazılı olarak beyan  etmişlerdir. Araştırmaya katılan bireylere araştırma  sürecinde ve sonrasında bireysel bilgilerinin gizli  tutulacağına ilişkin güvence verilmiştir. Araştırma sürecinde  araştırmadan istedikleri zaman ayrılabilecekleri  belirtilmiştir. Gerekli izinler ile birlikte araştırma ile  ‘bilgilendirilmiş onam’ alınmıştır. 

Tablo 2. Sosyo-Demografik Özellikler (n=10) 

BULGULAR  

Araştırmanın bulguları sosyodemografik özelliklerine ait  bulgular ve logoterapi öncesi ve sonrası ölçek düzeylerinin  karşılaştırılmasına ait bulgular olmak üzere 2 bölümde  verilmiştir. 

Sosyodemografik özelliklere ait bulgular:  Araştırmaya 18-49 yaşları arasında 10 kadın hasta dahil edilmiştir. Hastaların %60’ı (6) evli, % 50’si (5) ev hanımı  olup tümünün sağlık güvencesi vardır. Hastalık süresi 2-14  yıl arasında değişmekte olup hastaların tümü halen MS için  spesifik bir tedavi kullanmaktadır. Hastaların demografik  verileri tablo 2 de verilmiştir (Tablo 2). 

Özellikler Sayı % Yaş Ortalaması 35,50±2,48 (min20, max:48 ) Hastalık Süre 5,15±1,52 (min2, max:14) EDSS 0,55±0,18 (min0, max:1.5 ) Medeni Durum 

Evli 6 60 Bekar 4 40 Çocuk Sayısı 

Yok 4 40 1 tane 1 10 _{2 tane} ⁴ 40 _{3 tane} ¹ 10 Eğitim Durumu 

İlköğretim 3 30 Ortaöğretim 5 50 Üniversite 2 20 Meslek 

Ev hanımı 5 50 Emekli 4 10 Çalışan 4 40 _Toplam 10 100.0 

 %: Yüzde, Min: Minimum, Max: Maksimum 

Logoterapi Öncesi ve Sonrası Ölçeklerin  

Karşılaştırılmasına Ait Bulgular  

MS tanısı almış bireylerin logoterapi öncesi ve  

sonrası BDÖ, BAÖ, SF-36 ve ANPS puan ortalamaları  

karşılaştırıldığında, logoterapi sonrası, öncesine göre 

depresyon ve anksiyete bulguları arasında istatistiksel olarak  

anlamlı fark belirlenmiştir (p<0.05). SF-36 öntest ve sontest 

sonuçlarından fiziksel fonksiyon, ağrı, sosyal

 186 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

fonksiyon ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde  düşmüştür (p<0.05). Müdahale öncesi ve sonrası arasında,  ANPS değerlendirmesinde öfke ve oyun puanlarında  

istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş tespit  edilmiştir(p<0.05). (Tablo 3). 

Tablo 3.Öntest-sontestölçek değerlendirilmesine ait bulgular 

Ölçekler Öntest ±SS 

Sontest 

±SS t p 

Beck depresyon ölçeği 15,40±3,19 8,90±1,58 2,55 0,031 Beckanksiyete ölçeği 18,70±2,89 8,00±1,66 4,97 0,001 SF-36 

 Fiziksel fonksiyon 27,30±080 24,90±0,91 3,08 0,013  Fiziksel rol güçlüğü 7,30±0,39 7,00±0,49 0,51 0,616  Ağrı 10,69±0,66 8,67±0,66 3,77 0,004  Genel sağlık 18,23±1,03 16,34±1,06 1,50 0,167 Vitalite 17,50±1,04 17,40±1,04 0,91 0,930  Sosyal fonksiyon 9,50±0,61 7,80±0,69 2,37 0,042 Emosyonel rol güçlüğü 5,40±0,22 4,70±0,44 1,56 0,153 Mental sağlık 22,10±1,19 20,90±1,15 0,87 0,405 Affektif sinir bilim ölçeği 

 Hastalık 33,50±1,08 29,90±1,40 1,62 0,135  Korku 34,20±1,00 31,00±1,34 2,08 0,067  Bakım 31,90±0,48 29,30±1,54 1,48 0,172  Öfke 36,30±1,08 31,30±1,45 3,30 0,009  Oyun 36,20±0,80 31,90±0,88 3,49 0,007  Üzüntü 33,30±0,93 31,30±1,39 1,52 0,161  Maneviyat 29,90±1,06 28,50±1,54 1,09 0,304

Ortalama, SS: Standart Sapma t: Paired t testi, p: İstatistiksel Önemlilik 

 187 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

TARTIŞMA 

Tartışma varoluşcu felsefeye temellendirilmiş logoterapi öncesi ve sonrası depresyon, anksiyete, affektif sinirbilim  kişilik ve yaşam kalitesi bulgularının tartışılmasından  oluşmaktadır.  

Araştırmaya katılan bireylerin logoterapi sonrası  depresyon düzeylerinde anlamlı derecede azalma olduğu  belirlenmiştir (p<0.05). Azimi ve ark. (2018) MS tanılı  kadınlar üzerinde yaptıkları bir çalışmada logoterapi sonrası  deney grubunun anksiyete, depresyon ve stres  semptomlarının ortalamaları kontrol grubu ortalamasından  anlamlı olarak farklı bulumuştur. Depresyonun ortaya  çıkmasında en önemli faktör yaşamdaki anlam duygusunu  yitirmiş olmaktır. Logoterapinin kelime karşılığı anlam  terapisidir. Bu nedenle depresyon semptomlarının  düzeltilmesinde logoterapinin etkinliği oldukça fazla  olabilir. Logoterapi, bireyin olumsuzlukların ötesine  geçebilme ve bu olumsuzluklardan bir anlam çıkarabilme  becerisini; belli bir ruhsal boyuta ulaşmasını ve yaşamındaki  yetersizliklerin tüm olumsuz etkilerinin üstesinden  gelmesine yardımcı olmayı ifade etmektedir (Ososkie ve  Schultz; 

2003). Beckner ve ark. (2010) yaptığı bir çalışmada telefon  ile MS tanılı bireylerde gerçekleştirdikleri bilişsel  davranışçı terapinin depresyon üzerinde olumlu sonuçlar  elde etmişlerdir. Çalışmamızın sonucunda elde ettiğimiz  depresyon ölçeğindeki anlamlı farklılık bu durumu destekler  niteliktedir.  

Araştırmaya katılan bireylerin logoterapi sonrası anksiyete  düzeylerinde anlamlı derecede azalma olduğu belirlenmiştir  (p<0.001). Yapılan bir çalışmada grup logo terapisinin MS’li  hastaların anksiyeteyi azaltmada, benlik saygısını artırmada  etkili olduğunu belirtmişlerdir (Rasoli, Borjali, 2011). Bir  çalışmada MS tan MS tanısı almış bireylere uygulanan  MMPI değerlendirmesinin yapıldığı bir çalışmada,  psikasteni ve hipokondriazis ölçeklerinin normal sınırların  üzerinde olduğu ve bu kişilerin belirgin anksiyete ile birlikte  fiziksel yapılarıyla aşırı ilgi ve kötümser bir yapı  sergiledikleri ileri sürülmüştür (Emre ve ark.,2003).  Talebian ve ark. (2012) yaptıkları bir diğer çalışmada grup  logoterapisinin anksiyete ve depresyon düzeylerini azalttığı ve kanserli hastalarda yaşam kalitesini artırdığını ortaya  koymaktadır. Ayrıca, yaşamdaki anlam ve anlam boyutları  arasında fiziksel engele karşı olumlu uyum göstermek  arasında pozitif bir ilişki elde edilmiştir. Yukarıda sözü  edilen bulgulara göre; fiziksel engeli olan bireyler, yaşamda  bir anlam ve yön bulduklarında, kişisel bir kimlik ve  sorumluluk taşıdıklarında, kaçınılmaz olan ölümü  kabullendiklerinde ve yaşamda yeni zorluklara mücadele  etmeye devam ettiklerinde; fiziksel engellerini daha iyi  kabul edip bununla daha iyi başa çıkmaktadırlar. Bunun tam  zıttı olarak ise, bu bireyler yaşamlarında bir anlamdan,  amaçtan ve görevden yoksun olduklarında, yaşamlarında  duygusuzluk, bıkkınlık ve hissizlik hakim  olduğunda(varoluşsal boşluk) buna bir de fiziksel engel  eklendiğinde, kabul etmek ve bu zorluklarla mücadele etmek  onlar için daha zor bir hal almaktadır. Kısacası, tüm bu  bulgular, Frankl’in (1966,1988), Dunn’ın(1994) yaşamın  devamlılığının negatif olaylar içinde-fiziksel engel gibi pozitif anlamlar bulmak ve anlama karşı tutumlar  geliştirmeyi içeren görüşleriyle örtüştüğünü göstermektedir.  Bu görüşler kişinin negatif deneyimlere karşı esneklik sahibi  olması ve bunlarla daha olumlu baş etme becerisini ortaya  koymaktadır. Araştırma sonuçlarımızda depresyon ve  

anksiyete düzeylerinin azaldığı ve Frank’ın varoluşçu  kuramının temellendiği logoterapinin etkili bir girişim  olduğu görülmektedir.  

Araştırmaya katılan bireylerin affektif sinir bilim ölçeğinin  öfke ve oyun parametrelerinde azalma belirlenmiştir. Öfke  alt ölçeği kişilerin asabi olmak, kolayca sinirlenmek ve  hüsrana uğramak, sözel ve fiziksel şiddet göstermek ve de  uzun süre öfkeli kalmak gibi deneyimleri ne sıklıkla  yaşadıklarını araştırmaktadır. Bu sonuçlara göre logoterapi  sonrası çalışmaya katılan bireylerin bu deneyimleri daha az  yaşadıkları söylenebilir. Oyun alt ölçeği ise eğlenmek,  mizah, gülmek, imkanlarıkeşfetmek gibi deneyimleri  ölçmektedir. Bu sonuç logoterapi sonrası öfke  deneyimlerinin azalması ile ilişkili görülmektedir. Bu iki  alt ölçeğin sonuçları kayıp, yas ve gerçekliklerle karşılaşmak  çapında ele alınabilir. Hastalar “neden ben” öfkesini aştıkça  daha az oyuncu hissettikleri bir döneme girmişlerdir. Bu, yas  sürecinin önemli olan ilk adımlarının atılması ve kişilerin  bulundukları şartlar içerisinde anlamlı bir hayat inşa etme  yoluna girmeleri olarak yorumlanabilir. Amir ve ark. (2017)  yaptığı bir çalışmada MS tanılı bireylerde grup  logoterapinin algılanan stresi azaltmada etkin bir yöntem  olduğunu belirtmişlerdir. Yaşamdaki anlamın bireyin ruhsal  sağlığını belirleyen önemli bir faktör olduğunu ve varoluş  kavramının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından  anahtar öneme sahip bir nokta olduğunu ifade edebiliriz.  

Araştırmaya katılan bireylerin logoterapi sonrası SF-36  parametrelerinden fiziksel fonksiyon, ağrı ve sosyal  fonksiyon alt parametrelerinde logoterapi ile artan yaşam  kalitesi durumunu ortaya koymuştur (p<0.001).  Mardanıvalendani ve Ghafari (2015) bir teknik olarak  logoterapinin, artan sorumluluk, hastanın yaşamla ilgili  inançlarının dönüşümü ve yaşam beklentisinin artması ile  MS’li hastalarda fiziksel ve psikolojik boyutlarda yaşam  kalitesinin artmasına neden olduğunu belirtmektedirler.  Yapılan bir çalışmada MS tanısı almış bireylerin fiziksel ve  bilişsel sağlık bileşenlerinin önemli bir bölümünde  problemler olduğu bulunmuştur. Yapılan bir diğer  çalışmada SF-36 testi ile hastalık progresyonu ve disabilite  ile ilişkili bulunmuş ve EDSS ile ilişkisi ortaya konulmuştur  (Baumstarck, 2013). Zibaei ve ark. (2013) yaptığı bir  çalışmada MS tanılı bireylerde grup logoterapisinin  algılanan stresi azaltmada ve yaşam beklentisinin artmasında  etkili olduğu bulınmuştur. MS hastalarında algılanan stresi  azaltmada ve yaşam beklentisinin artmasında logo  terapisinin etkinliğini gösteren elde edilen sonuçlar göz  önüne alındığında, bu çalışma yaşam kalitesini arttırmada  yardımcı olduğu söylenebilir. Kronik hastalıklardan biri olan  MS çok boyutlu olduğu ve yaşamın tüm boyutlarını etkileme  olasılığı bulunduğu için bireylerin bir bütün olarak ele  alınması gerekmektedir.Sadece fiziksel faktörlerin değil,  bireyi etkileyen diğer faktörlerinde değerlendirilmesi ile  bütüncül bir yaklaşım sergilenmektedir. Bütüncül bir  yaklaşım fiziksel, psikospiritüel ve sosyal boyutlarda  iyileşme sağlayarak yaşam kalitesinin arttığı söylenebilir. 

Araştırma amaçları MS tanısı almış bireylerde,  depresyon, anksiyete, affektifite ve yaşam kalitesi üzerinde  etili olabilecek kanıtlanmış potansiyel yolları keşfedebilmektir. Frankl Logoterapinin etkisini açıklarken,  MS tanılı bireylerde yaşamdan anlam bulmada ve hastalığın  getirdiği yaşam zorlukları karşısında dahi seçim olasılığını  görmede, yaşam üzerinde kontrolü olduğu duygunu  yerleştirmede etkili olabildiği ve bu sayede hissedilen  depresyon, anksiyete ve affektif semptomların azalabildiği 

188 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

ve yaşam kalitesinin arttığı görülmektedir. Her gün kendi  takvimine korku ve üzüntüyle bakan bir kişi, bu takvimi her  gün çevirmeye devam ettikçe, en sonunda yaşama karşı  üzüntü ve kötümser bir bakış açısı geliştirecektir. Fakat  yaşamı daha aktif bir perspektiften gören bir kişi, sadece bu  sayfaları çevirmekle kalmayacak her takvim yaprağının  arkasına da önemli bir not yazacaktır. Yaşamın son  noktasına kadar sürecek olan, kişinin yaptıklarından yapmak  istediklerine kadar giden bir yolu adım adım takip edecektir.  Ancak böyle bir kişi yaşamda aktif bir role sahip olabilecek,  mutlu ve doyumlu bir yaşam sürebilecektir. Tüm bunlar da  bireyde yaşam kalitesinin artmasını sağlayacaktır. 

SONUÇ VE ÖNERİLER 

Sonuçlar  

MS tanılı kadınların varoluşçu felsefeye  temellendirilmiş logoterapi sonrası depresyon, anksiyete,  affektif sinir bilim ölçeği alt boyutlarından öfke ve oyun  düzeylerinin ve yaşam kalitesinin fiziksel fonksiyon, sosyal  fonksiyon, ağrı düzeylerinin anlamlı düzeyde azaldığı  belirlenmiştir.  

Öneriler 

1. MS tanılı kadınlarda görülen depresyon,  anksiyete, affektif semptom belirtilerini azaltmada ve yaşam  kalitesini arttırmada logoterapinin etkili bir yöntem olarak  tedavi ve bakıma katılması önerilebilir.  

2. Gelecek araştırmalarda MS tanılı bireylerin  uyum sürecinde yaşamdaki anlamın önemine odaklanan  çalışmaların artmasıyla, fiziksel engele ve psikososyal  kayıplara karşı pozitif duyguların oluşmasını sağlayacak 

daha geniş grupları içeren kontrollü çalışmalar yapılması  önerilebilir.  

KAYNAKLAR 

Amir F., Ahadi H., Nikkhah K., Mohammadreza Seirafi M. (2017). The Effectiveness of Acceptance and Commitment Group Therapy and Group Logotherapy in Reducing Perceived Stress among MS Patients. Caspian.J.Neurol.Sci, 3(4), 175-184 

Azimi A., Makvandhoseini S., Najafi M., Rafieenia P. (2018) . A comparative study on effectiveness of acceptance and commitment therapy and logotherapy on symptoms of depression, anxiety and stress of women suffering relapsing remitting multiple sclerosis: A randomized controlled trial study. Koomesh Journal, 20(4),  612-619. 

Bahadir, M., Parlar, H., Spiteller, M.  (2000). SpringerUmweltlexikon. Heidelberg: Springer. Baumstarck, K.,Butzkueven, H., Fernández, O.,  Flachenecker, P., Stecchi, S., Idiman, E., Pelletier,  J.,Boucekine, M., Auquier, P.(2013).  ResponsivenessofTheMultipleSclerosis International  Qualityof Life QuestionNairetoDisabilityChange: A Lon Gitudinalstudy. HealthQual Life Outcomes, 29,111-127. Beck, A. T.,Steer, R. A. (1984).  Internalconsistencies of  theoriginalandrevisedBeckDepression Inventory. Journal of  ClinicalPsychology, 40(6), 1365-1367. 

Beck, A. T.,Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J.  andErbaugh, J. (1961). An  inventoryformeasuringdepression. Archives of General  Psychiatry, 4(6), 561-571.  

Beckner V., Howard I., Vella L., David C.,  Mohr J. (2010). Telephone-administered psychotherapy for  

depression in MS patients: moderating role of social  support. Behavioral Medicine Resach, 33,47–59. doi:  10.1007/s10865-009-9235-2 

Confavreux, C.,Vukusic, S., Adeleine, P. (2003).  EarlyClinicalPredictorsandProgression of  İrreversiblDiability in MultipleScleosis: An  AmnesicProcess. Brain, (126): 770-782.  

Davis, K. L., Panksepp, J. and Normansell, L.  (2003). The affective neuro science personality scales:  Normative data and implications. Neuro psychoanalysis,  5(1), 57-69. 

Dunn, D. S. (1996).Well-Being Follow in  Gamputation: Salutary Effects of Positive meaning,  Optimism and Control. Rehabilitation Psychology, 41, 285- 302. 

Emre, U., Ergün, U., Yıldız, H., Çoşkun, Ö., İnan,  L. (2003). Multipl Skleroz ve Psikiyatrik Hastalıklar  Düşünen Adam, 16(1): 46-49. 

Engin, E., Kaçmaz, ED., Uğuryol, M. (2016).  Türkiye’de Hemşire Olma Kaygısı: Varoluşçu Felsefe Bakış  Açısıyla Bir Gözden Geçirme. IJSR, 9(43): 1226-31.  

Ertekin, Ö.,Özakbaş, S., İdiman, E., Algun, C.  (2012). Qualityof Life,  FatigueandBalanceImprovementsAfter Home BasedExercise Program in MultipleSclerosisPatients. Nöro  Psikiyatr Arş, (49): 33-38. 

Frankl, V. E. (1966). Self-Transcendence as a  Human phenomenon. Journal of Humanistic Psychology, 6,  97-106. 

Frankl, V. E. (1988). Thewilltomeaning:  Foundationsandapplications of Logotherapy. New York:  Meridian. 

İdiman, E. (2004).  MultiplSkleroz’unİmmunopatogenezi. Türkiye Klinikleri, 2,  171-17. 

Karabudak, R. (2008). Multipl Skleroz: Bilimsel  Araştırmalardan Multipl Sklerozda Yeni Yönelimler.  Hacettepe Tıp Dergisi, 39(3), 115-120. 

Koçyiğit H, Aydemir Ö, Fisek G ve ark. “Kısa  Form-36’nın Türkçe Versiyonunun Güvenilirliği ve  Geçerliliği”, İlaç ve Tedavi Dergisi, 1999. 

Mardanıvalendanı M., Ghafarı Z. (2015). The  Effectıveness of Logotherapy on Qualıty of Lıfe Among MS  Patıents ın Shahrekord. Journal of Ilam Unıversıty of Medıcal Scıences,23(5),47-56. 

Milanlıoğlu, A., Özdemir, G., Çilingir, V., Güleç,  Ç., Aydın, N., Tombul, T. (2014).  CopingStrategiesandMoodProfiles in  PatientswithMultipleSclerosis, ArqNeuropsiquiatr, 72(7),  490-495. 

Minden, S. (2000). MoodDisorders in  MultipleSclerosis: DiagnosisandTreatment. Journal of  Neurovirology, 6(2), 160-167. 

Ososkie, J. N.,Schultz, J. C. (2003).  DisabilityAcceptanceTheoriesAndLogotherapy.  International Forum forLo-Gotherapy,26, 21-26. 

Özakkaş, T. (2008). Bütüncül Psikoterapi.  İstanbul: Litera Yayınevi. 

Penner, IK, Bechtel, N.,Raselli, C., Stöcklin, M.,  Opwis, K., Kappos, L.,Calabrese, P. (2007). Multipl  Sklerozda Yorgunluk: Depresyon, Fiziksel Bozukluk,  Kişilik ve HRasolı I., Borjalı A. (2011). The Effıcıency of  Group Logotherapy ın Decreasıng Anxıety and Increasıng  Self Esteem ın Patıents Wıth Multıple Cclerosıs. Clınıcal

189 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190 

Psychology Studıes, 1(3) ,43-56.areket Kontrolü İle İlişki.  Multipl Skleroz Dergisi, 13 (9), 1161-1167. 

Sartre, J.P. (2012). Varoluşçuluk. İstanbul: Say  Yayınları.  

Talebian, L.,Mehrabizadehhonarmand, M.,Yavari,  AH. (2012). TheEffectiveness of Thetherapy on Depression,  Anxi-Etyandquality of Life of Cancerpatients,  theJournalPsychologicalAchievementSmartyrChamranUniv 

ersity, 4(2), 244-199. 

Van, D.E., Arnold, B.C. (2017).  ExistentialPerspectives on Human Issues: A  

HandbookforTherapeuticPractice: United  Kingdom: MacmillanEducation. 

Zibaei FG., Dehkordi MA., Alipour A.,  Mohtashami T. (2013). Efficacy of Group Logo Therapy in the Perceived Stress and Life Expectancy in Ms Patients.  Goals and Priorities of Journal of Research in psychological  Health ,6(4).

190 DOI: 10.47115/jshs.790083 

Ayrılma kaygısı bozukluğu kişinin gelişim sürecine uygun olmayan, bağlanılan kişiden anne, baba, yakın bir aile ferdi gibi,  ayrılmayı düşününce yoğun stres ve korkuya sebep olan anksiyete bozukluğudur. Ayrılma kaygısı diyebilmemiz için aşağıdaki belirtilerden en az üç tanesinin sürekli veya çoğunlukla kişide var olup olmaması ayrılma kaygısı bozukluğu tanısı konulup konulmaması için etkilidir.

Kişi evden veya bağlanılan kişiden ayrılmayı düşündüğünde ya da bunu deneyimlediğinde yoğun ve devamlı stres yaşar.

Kişi bağlandığı kişinin başına gelebilecek hastalık, yaralanma kaza veya ölüm olasılığını sık sık düşünür ve bu konuda çok yoğun kaygı hisseder.

Kendisinin bağlandığı kişiden ayrılmasına sebep olabilecek kaçırılma, hastalanma, kaza geçirme olasılıklarını sık sık düşünür ve bu konuda yoğun endişe hisseder.

Kişi ayrılma korkusundan dolayı evden çıkmayı, okula, işe gitmeyi devamlı olarak reddeder ya da bu konularda oldukça isteksiz davranır. Kişi yalnız kalmak veya bağlandığı kişiden uzakta kalmak konusunda devamlı ve oldukça yoğun bir korku yaşar, bu konularda isteksiz davranır.

Kişi bağlandığı kişiden ayrı uyumayı reddeder veya bu konuda oldukça isteksiz davranır. Ayrılma teması içeren kâbuslar kişide devamlı olarak gözlemlenir.

Kişi bağlandığı kişiden ayrılmak durumunda kaldığı zaman ya da bunu düşündüğü zaman baş ağrısı, karın ağrısı, mide bulantısı ve kusma gibi fiziksel semptomlar gösterir.

Peki Ayrılık Anksiyetesi Bozukluğu Oluşumuna Sebep Olan Etkenler Nelerdir?

Ayrılık Anksiyetesi tanısının konulabilmesi için çocuklarda veya ergenlerde bu belirtilerin en az 4 hafta boyunca, yetişkinlerde ise 6 ay boyunca görülmesi beklenir.

Genellikle kişinin günlük hayatını ve okul hayatını olumsuz etkiler ayrıca kişinin hayatını olumsuz etkileyecek yoğun stres ve kaygıya sebep olur.

Yetişkinlerde ayrılık kaygısı sadece romantik ilişkiler veya yukarıda verilen belirtilerden ibaret olmayabilir. Kişinin içinde yaşadığı çevre de bu durumdan etkilenmektedir. Bu durumlar kişinin işlevselliğini azaltmakla birlikte, çevresindeki insanlarında işlevselliğini azaltması muhtemeldir.  Bu durumdan etkilenen kişiler genellikle gelecek ile kaygılar, çevresine karşı etkin ve boğucu tutumlar, yakın ilişki kurmadan kaçınma gibi belirtilerde gösterebilir. Her yaşta olabilmekle beraber genellikle çocukluk döneminde ve ergenlikte gözlemlenir.  Ayrılma kaygısı bozukluğu çocuk dönemine özgü bir bozukluk değildir ve çoğunlukla başlayan ayrılma kaygısı yetişkinlik döneminde de sürdürülebilmektedir.  

Tedavi Planı

Psikoterapi ayrılma kaygısının tedavisinde kullanılan en etkili yoldur. Bilişsel Davranışçı Terapi uygulanabilir ve bu tedaviler ayrıca ilaçlarla desteklenebilir. Bireylerin anksiyete bozukluğu konusunda tedavi alması önemlidir çünkü her alanda kaygının ciddi şekilde hissedilmesi, işe ya da günlük yaşama odaklanmayı zorlaştırır. Odaklanma probleminin yanı sıra danışanların kişiler arası ilişkilerde problem yaşadıkları görülmektedir.    Uygulanan terapi içeriğinde ise kişide oluşan ayrılığın sonucunda düşünülen yanlış ve işlevsiz düşüncelerin yeniden yapılandırma, duygu ve düşünce arasındaki bağlantıları sağlama, duygu kontrolü gibi teknikler kullanılarak bireyin işlevselliğini geri kazanması hedeflenmektedir.

🔎II.Modül-14 Kasım 2021 (09:30-16:30)
Değerlendirme
Kullanılan Testler ve Envanterler
Tarama Envanterleri
Görsel Öğrenme Güçlüğü Testi
İşitsel Öğrenme Güçlüğü Testi
Yazma Öğrenme Güçlüğü Testi
Matematik Öğrenme Güçlüğü Testi
Öğrenme Güçlüğü Tarama Testi

🔎III.Modül-21 Kasım 2021 (09:30-16:30)
Öğrenme Güçlüğüne Müdahale Stratejileri
Matematik Çalışmaları
Okuma Çalışmaları

🔎IV. Modül-28 Kasım 2021 (09:30-16:30)
Okuma Çalışmaları
Yazma Çalışmaları
İşitsel Algı Çalışmaları
Görsel Algı Çalışmaları

🔎Kimler katılabilir?
Psikoloji, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik,Özel Eğitim,Okul Öncesi Öğretmenliği,Çocuk Gelişimi ve Eğitimi,Sınıf Öğretmenliği,Türkçe Öğretmenliği, Matematik Öğretmenliği bölümlerinden mezun olanlar ve ilgili bölümlerin 3. ve 4. sınıf öğrencileri,ilgili bölümlerin yüksek lisans ve doktora öğrenci ve mezunları.
Eğitimi ve süpervizyonu tamamlayan katılımcılara SAMSUN ÜNİVERSİTESİ E-devlet onaylı ‘’Uygulayıcı Sertifikası’’ verilecektir. Süpervizyon tarihi katılımcılar ile birlikte belirlenecektir.
Eğitim ZOOM Platformu üzerinden gerçekleştirilecektir.
Eğitim sonrasında sınırsız süpervizyon!

➡Eğitimciler:
Psikiyatrist–Psikoterapist Gülay OĞUZ
Uzm. Psikolog-Psikoterapist Saime ÇAĞLI
Uzm. Psikolog-Aile Danışmanı Erdoğan BUHURCİ

Bilgi ve Başvuru İçin:
📞05308773391
📞03624323535

Üç parça temel bağlanma stili vardır:  Güvenli bağlanma, Kaçıngan bağlanma ve Kaygılı bağlanma stillerini aşağıda göreceksiniz.

Güvenli Bağlanma

Genelde orta nokta civarında tavırları olan, abartısız bir profilden insanlarla yakın ilişkiler kuran,  onlara bağlı olmaktan dolayı rahat hisseden, baskın, arkadaş canlısı bireylerdir. Sevgi dolu yakınlıktan korkmayan genellikle ilişkilerinden memnun insanlardır.  Şefkat göstermede zorlanmaz, trip atmaz, dram yaratmazlar. Diğer  stillerdeki  bireylere göre daha arkadaşça, duyarlı, destekleyici, içten, yardımsever, dengeli ve daha az cezalandırıcı bireylerdir. Kendilerini sevilmeye layık bulurlar ve başka kişilerin de genellikle destekleyici olduğuna inanırlar. Güvenli bağlanan yetişkinler bir problemle karşılaştıklarında çevrelerinden yardım alarak bu durumdan kurtulmayı başarabilirler.

Kaygılı Bağlanma

İçten, baskın, vicdanlı, nevrotik, sosyal etkileşimde arkadaş canlısı ve fazla kendini açan bireyler bu başlık altında yer almaktadır. Kaygılı bağlanan bireylerdeki en baskın özellik kendine güven eksikliğidir. Hem reddedilmekten hem terkedilmekten çok korkmaktadırlar. Eşlerine karşı öfke ve kıskançlık besleme eğilimindedirler. Bu kişilerin ebeveynleri ile geçmiş ilişkileri de henüz yerine oturmamıştır. Kaygılı bağlanan bireyler kendi bağlanma gereksinimlerinin karşılanmadığını, ebeveyninin sevgisi ve onayını yeterince kazanmamış olduklarına inanmaktadırlar. Bu kişilerin anne babaları gözlendiğinde gerçekten tepkilerini tahmin etmek kolay değildir. Bazen sevgi dolu ve sıcak iken bazen de reddedici olabilmektedirler. Samimiyete ihtiyaç duyarlar  ve gösterilen samimiyet hiçbir zaman yeterli gelmez. Terk edilme korkusu hayatın odak noktasıdır. Hızlı bağlanma elimi vardır ve partneri soğuk davrandığında bir şey yanlış yaptığından endişe duyar. Farklı ruh halinden çok etkilenir, tartışma anında konuşmak yerine tepkisel ve sonradan pişman olacağı davranışlarda bulunur. Partnerinin onu gerçekten sevip sevmediğini veya kendinin sevilecek biri olup olmadığını sık sık sorgular.

Kaçıngan Bağlanma

 Ebeveynleri muhtemelen uzak soğuk ve tepkisizdi bunun sonucunda daha bağımsız ve kendine güvenen değişken insanlara bağlanmak  istemeyen biri oldular. Yakın ilişkilerde kaçıngan bağlanma stilindeki bir bireye boğucu hissettirebilir ve bağımsızlığını tehdit edecek gibidir.  Kendine ayıracak daha çok zamana ihtiyaç duyarlar. Bağlanmaya karşı koyabilirler. Partnerinin duygusal ihtiyaçlarına karşılık vermekte zorlandığı gibi almakta da zorluk çeker. Tek bir partnerle yakınlık kurmak yine bağlanmanın gerçekleşmedi yüzeysel tek gecelik ilişkiyi tercih eder. Partneri ile ayrı iken özler bir arada iken de kaçma isteği duyar.

Bağlanma Stili Neden Önemli?

Bağlama teorisi; anneler ve bebeklerle çalışan John Bowlby’nin çalışmaları ile ortaya çıkmıştır fakat şimdi fark ediyoruz ki bağlanma stili yetişkin romantik ilişkilerimizde de rol oynuyor. Bağlanma biçimimizde kendimiz hakkındaki inançlarımızı bulma umuduyla yeni insanlarla defalarca deneriz. Bu durum sıklıkla aynı ilişki düzenlerine saplanmış hissetmenizin sebebidir. Bağlanma stilinizi anlamak daha tatmin edici ilişkilere sahip olmak için ne yönde değişebileceğinizi anlamanıza yardımcı olur.

 Nasıl Güvenli Bağlanan Biri Olabilirim? 

1. Bağlanma biçiminizi fark edin. Kaygılı ve kaçıngan davranışlarınızın farkında olmaya başlamanız ilk adımınız olacaktır.
2.  Neye ihtiyacınız olduğuna ve ne hissettiğinize dikkat edin.
3.  İlişkiye dair ihtiyaçlarınızı ve beklentilerinizi partnerinize açıkça belirtin.
4.  Kendinizi hakkında iyi hissettirecek şeyler yapın.
5.  Güçlü yanlarınızı ve başarılarınızı kabul edin.( bir terapistten destek alın)

Nasıl Yardım Sağlanmalı?

Düzenlemelerin güncel bilimsel verilere ve salgının o andaki durumuna göre nasıl yapılacağına her yerel koşula göre farklı karar verilebilmeli. Okullarda çalışanların ve ergenlerin aşılanmış olması, etkin havalandırmanın ve açık hava kullanımının sağlanması, kapalı alanlarda maske kullanımı, mesafelenmeye uygun sınıflar gibi ayrıntısı ilgili uzmanlarca belirlenecek koşullar yerine getirilmelidir. Okulu ve yüz yüze eğitimi öncelik olarak görmeyen birçok anne babanın bu tutumlarının salgına ilişkin yanlış bilgiye dayalı yersiz kaygı ya da umutsuzluk, çaresizlik ve karamsarlık dışındaki kaynaklarını araştırmalıdır. Okullardaki yüz yüze eğitimin en yetersizinin bile sosyal ve duygusal gelişim açısından sağlayabileceklerinin vazgeçilmezliğini gördükleri ölçüde bilime ve sağduyuya daha açık olacaklarını düşünüyorum. Çocukların sosyal ve duygusal gelişimine öncelik vermemiş olmaları önemsemediklerini göstermiyor. Bu önceliği fark ettirmek biz uzamalara da düşüyor. Çocuklar ve gençler için müzik, dans, sanat, kültür, spor ve bilim aktiviteleri sağlayan faaliyetlerin azlığını düşündüğümüzde, uzmanların ortak gözlemi uzaktan eğitimde özellikle dikkat/  odaklanma ve motivasyonun erişim olanakları tüm çocuklarda  hızla düşmüş ve ailelerin çok önemsediği akademik öğrenmenin de verimsizleşmiş olduğu yönünde. Öğrenmeyi bir alışverişten ziyade bir ilişki olarak tanımlarsak, bu ilişki yüz yüze eğitim koşullarında çok daha iyi sağlanabilmektedir. İlişki olmadan öğrenme olmuyor.  Toplumsal kafa karışıklığının sebebi bilimin yetersizliği değil, ancak bilimsel düşüncenin kesinlik iddiası taşımamasının ve yeni verilere göre önerilerinin güncellenmesinin toplum tarafından daha iyi anlaşılmasını sağlamak görevimiz.

EĞİTİM VE UZAKTAN EĞİTİM

Okula gitmekle salgının hızlanması arasında bir bağlantı var ama bu bağlantı bir sebep sonuç ilişkisi değildir. Salgın hızlandığında diyelim ki bulaşıcılık 3 katına çıkınca okullardaki bulaşmada 3 katına çıkıyor okullar açılmış olduğu için değil okulun toplumda olan bulaşıcılık düzeyini yansıtması sonucu sahici veriler toplanıp okulun artık tutulup tutulmayacağı ya da insanların bir araya gelişini nerede ne kadar kısıtlayacağımız kararını doğru biçimde alabiliriz.  Okulların açık olması bir temel ihtiyaçtır. Bu ihtiyacın gerek bir ihtiyaç olduğunu ev okul olunca daha iyi anladık gerçeklerle yüzleştik ve çocukların yaşadıkları zorlukları daha iyi gördük. Aynı zamanda öğretmenlerin bize söylediği ama kabul etmediğimiz meselelere tanık olduk. Ev hayatının sağlayamadığını başkalarıyla paylaşılmış ve yetişkinlerce düzenlenmiş gelişim ortamını okulda buluyoruz. Okul toplum düzeyinde öğrenmenin ve gelişmenin bilinen en iyi yolu okul aynı zamanda en çok değişim gerektiren toplumsal yapıların başında geliyor eğitim bireylerin sadece bir şeyler öğrendiği değil yaşama hazırlandığı bu yaşama hazırlığı ailelerin tek başına karşılamakta zorlandıkları o nedenle bu yaşama hazırlığın kamu tarafıyla üstlenildiği bir süreçtir. Okullar dersten ibaret değildir okul toplumsal hayata katılmak üzere yetiştirilen küçük insanların ortak bir gündem ve amaçla bir araya gelmesi için bir platformdur.

ARKADAŞLIK İLİKİLERİNDE ZORLANAN ÇOCUKLARA NASIL YARDIMCI OLABİLİRİZ ?

1-SOSYAL BECERİ EKSİKLİĞİ OLAN ÇOCUKLAR

Sosyal beceriler tüm çocuklarda aynı oranda gelişmiş olmayabilir çocuğunuzun arkadaşlarıyla ilişkisini gözlemleyebilir akranlarıyla etkileşim kurmakta zorlandığını düşündüğünüz konularda çocuğunuza rol model olabilirsiniz. Günlük hayatta karşılaşılabileceği sosyal durum senaryoları hakkında beraberce konuşabilirsiniz. Sen olsan ne yapardın?  Böyle bir durumda ne yapmak gerekir?  Karşı taraf böyle bir durumda ne düşünür?  Nasıl hisseder?  Soruları üzerinden konuşmak buna bir örnektir.

2-SOSYAL KAYGI YAŞAYAN ÇOCUKLAR

Bazı çocuklar doğuştan sosyal kelebeklerdir bazıları ise onlar için yeni bir durum oluştuğunda duruma ısınmak için daha uzun bir zamana ihtiyaç duyar.  Birçok anne ve baba, çocuklarının zaman zaman çok çekingen olduğundan, tanımadığı insanların olduğu ortamlarda hep geri planda kaldığından, hiç veya bir- iki arkadaş edinip diğer insanlarla sohbet etmediklerinden şikâyet ederler. Çocuğunuz sosyal durumlar için biraz tereddütlüyse endişe etmeyin. Her çocuğun girişken olmasını ve grubun lideri olmasını beklemek gerçekçi değildir. Bu yüzden çocuğunuzu zorlamaktan kaçının. Çocuğunuz bir aktiviteye karşı isteksiz davranışlarda bulunuyorsa aktiviteye beraberce katılabileceği bir akranı bulmak veya katılacağı aktivitenin ve gireceği ortamın evde bir provasını yapmak yardımcı olacaktır.  Kaçınma davranışından vazgeçen çocuk için artık yeni bir süreç başlar. Ortamda kaygı veren bir durum olmadığını görmesi bu konuda kendine duyduğu güveni arttırır ve kısır döngü halini almış katılaşmış düşüncelerinde de psikolojik esneklik meydana gelir.

3- DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU/ OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU VEYA ASPERGER SENDROMU GİBİ TANI GRUBUNDA YER ALAN ÇOCUKLAR

Bu tanı gruplarında yer alan çocuklar arkadaşlık ilişkilerini kurma ve devam ettirme konusunda en çok sabırsızlık, düşünmeden hareket etme, çabuk karar verme, karşı gelme, katı düşünce yarısı ve esnek olamama gibi sebepleriyle zorluk yaşamaktadırlar. Bu çocuklara topluluk içindeki sosyal kurallar, karşısındakini dinleyebilmenin ve kurallara uyum sağlayabilmenin önemi gibi konuları şefkatli ve anlaşılır bir dille açıklayabilir sosyal durumlara uymakta zorlandığı zamanlarda neler yapabileceği ile ilgili birlikte alternatif çözüm yolları arayabilirsiniz. Karşılaşacağı senaryolar için rol oynama (role- play) egzersizleri uygulayabilirsiniz. Ailede başlayan sosyal duygusal gelişim okul ile devam eder. Okul ortamında arkadaş edinmek akademik başarı kadar önemlidir. Arkadaşlıklar çocukların ufaklarının genişlemesine öz saygılarının artmasına, empati ve problem çözme becerilerinin gelişmesine, sosyal hayata uyum sağlamalarına yardımcı olur. Ancak bazı çocuklar arkadaşlık ilişkileri kurmakta güçlük yaşayabilirler.

Bu durumun başlıca sebepleri;

Sosyal becerilerinin henüz gelişmemiş olması

Karakteristik  özellikleri veya sosyal kaygı yaşıyor olması

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Asperger Sendromu veya Otizm Spektrum Bozukluğu gibi tanı gruplarında yer alıyor olması olabilir.

Durumu Nasıl Anlatmalıyım?

Çocuklarla süreci konuşurken  onlara yaşanan olayı tahsil etmek ve duygularını isimlendirmek sürecin anlaşılmasında oldukça yardımcı olmaktadır.  Örneğin ülkemizin çeşitli yerlerinde yangınlar var küresel ısınma yoğun sıcaklık gibi durumlar bu yangınları neden oluyor sanırım sen de bu haberleri biz konuşurken duydun ve endişelendin gibi söylemlerde bulunabiliriz. Özellikle bilimsel kaynaklar ile harmanlanmış hikayelerden faydalanabiliriz.  Önce pozitif kaynakları anlatarak seze başlamak daha yardımcı olmaktadır. Sarsıcı bir bilgi öğrendiğimizde bunu anlamak,  sindirmek ve üstesinden gelmek için dayanakları ihtiyaç duyarız. Dünya diye bir gezegende yaşıyoruz gezegenimizin içinde yemyeşil ormanlar, masmavi denizde rengârenk bitkiler var. Dünyada milyonlarca canlı yaşıyor ve burada çocukların oynayabilecekleri parklar, görebilecekleri yerler, meyvelerini yiyebilecekleri ağaçlar var. Evren milyonlarca yıldır var ve içinde bir tür değişimler oluyor gibi örnekler vererek çocuklara bu durumu anlatmak onların olayları sindirmesine ve üstesinden gelmek için en sağlıklı yöntemdir. Örneğin; Gece gündüz oluyor, gündüz gece, tırtıllar kelebek oluyor, mevsimler değişiyor, ilkbahar yaz sonbahar kış, bebekler doğuyor büyüyor, çocuklar oluyor sonra yetişkin oluyorlar bir sürü şey değişiyor. Bazı zamanlarda ise çeşitli doğa olayları da oluyor dünyamızda (yağmurlar yağıyor, güneş açıyor, kar yağıyor rüzgar esiyor.  Bu aralar ise duyduğun gibi yangın oluyor, çeşitli bölgelerde sel ve deprem oldu. Bu durum bizleri biraz şaşırtabilir ve korkutabilir bazen ise karışık duygular hissetmemize neden olabilir.  Bu olayları güvende sağlayarak kontrol altına almaya çalışan  bir sürü insan var. Bilim insanları devlet görevlileri, doktorlar, ailemiz. Herkes güvende olmamız için elinden gelenin en iyisini yapıyor. Biz güvendeyiz ve güvende olmak için de pek çok önlem alıyoruz gibi açıklamalarda bulunabiliriz. Ailece bu olayların nasıl daha az olması adına neler yapılabileceği değerlendirilmelidir. Bu konuda konuşulmalı ve çocukların düşünceleri değerlendirilmelidir. Acil bir durumda ne yapılabileceği üzerine sohbetler etmek, alınan tedbirleri anlatmak, çocuklara güven ve kontrol duygusu sağlar. Fakat bu açıklamaları yaparken çocuğu bilgiye boğmamak,  henüz hazır olmadığı içeriklerle çocuğu ve sinir sistemini yormamak oldukça önemlidir. Çocukların yanlarında korkutucu ve yaşlarına uygun olmayan detaylar paylaşmaktan kaçınılması gerekir.  Çocuklar ebeveynleri konuşurken her ne kadar onlarla ilgilenmiyormuş gibi gözükseler de aslında mutlaka ebeveynlerini işitirler ve etrafında olup biteni fark ederler. Aynı zamanda çocukların dikkatini yalnızca yıkımda, ölümde,  kayıplarda tutmamakta fayda var. Bu içeriklere vakıf olmuş olsalar bile dikkatlerinin yönünü değiştirmek, bu süreci sağlıklı bir şekilde geride bırakmalarında önemli bir rol oynar.

Hangi İçeriklerden Faydalanmalıyım?

İzlenilen haberler, görüntüler, pek çoğumuzu olduğu gibi çocukları da etkilemektedir. Çocukların uygunsuz haber ve görüntülere maruz kalmaması için çaba harcamanız gerekir.  Amacımız çocuğa hiçbir şey olmamış gibi davranmak değil, her şey yolundaymış gibi davranmak da çocukların kendini kandırılmış hissetmesine ve bir şeylerin kendilerinden gizlendiğini dair inançlar oluşturmasına neden olur. Bu nedenle çocukların içinde bulundukları gelişimsel döneme uygun net doğru ve sordukları kadarını aktarmak gerekir.  Bu süreçte çocukların duygularını ifade etmesine teşvik etmek mühimdir. Bazen çok mutlu oluyorsun bazen endişeli bu dönemde karışık duygular hissetmen çok  doğal gibi duygu aynalamaları yapılabilir. Bu süreçte yaratıcı drama tekniklerinden faydalanılabilir. Doğaçlama teknikleri ile birlikte yaşadıklarını duygularını oyuna yansıtırlar.  Çocukların oyun oynaması, onlarla birlikte oynamak,  verdikleri rollere girmek her zamankinden daha kritiktir. Çocuklar kendilerini etkileyen süreçleri bazen oyunda defalarca oynayarak geride bırakmak isterler. Sinir sisteminin düzenlenmesini sağlayan en temel unsurlardan biri de çocuğun oyun içindeki hareketleri ile bedeninde biriktirdiği gerginliktir. Çocukların oyunlarındaki hareketlerine, oyuncak seçimlerine, tekrar eden oyunlarına bu süreçte daha dikkat edilmelidir. Bu dönemde sıralama ve düzen oyunlarına ilgi artabilir.

Farkındalık ve Regülasyon

Çocukların duygularını ifade edebilecekleri oyunlar özellikle zorlayıcı yaşam dönemlerinde çok önemlidir. Kum, kil, hamur, su gibi malzemeler duygu regülâsyonu için yardımcıdır. Balon üfleme, yastığa sarılmak,   çeşit dokulara temas etme, rahatlatıcı şeyler koklama,  nefes egzersizleri,  buz çiğnemek,  güvenli bir yer hayal etmek ve bunu çizmek gibi etkinlikler süreci yönetmelerine ve ifade etmelerini yardımcı olur. Duygu düzenleme becerisi pratik gerektirir. Duygular hakkında sohbet etmek, hareket etmek, oynamak,  temasta bulunmak,  çocukların duygularını duygu ve düşüncelerini fark etmesine yardımcı olur. Aynı zamanda çocukların bedenlerini kulak vermesini teşvik etmek bir başka önemli boyuttur. Stres anında savaş ya da kaç doğum tepkileri veririz. Travmatik olay yaşadığımızda,  duyduğumuzda vücudumuz ne tepki vermek ister? Sorusuyla dikkatimizi bedenimize vermemizi sağlayabiliriz.  Harekete geçmiş ama o esnada verilmemiş tepkiler ve enerji sinir sisteminde sıkışır.  Çocuklar ise bedenlerinin neye ihtiyacı olduğunu bilir. Kimi çocuk böyle zamanlarda daha çok hareket etmek isterken, kimi çocuk ise daha yoğun ve hızlı oyunlar kurmayı tercih etmektedir.  Çocuklara bedenlerinde neler olup bittiğini sorarak dikkatlerini duyumsamalarına vermelerini sağlayabiliriz.  Şu anda bedeninde ne hissediyorsun? Bu bedenin neresinde?  Nasıl bir şekli var?  Ne renk?  Ayaklarının altına sağlam bir zemin olması bedenine nasıl bir etki yaratıyor? Gibi sorular çocukların dikkatlerini duyumsamalarını vermelerine yardımcı olacaktır. Bu dönemde çocukları, izinleri dâhilinde dokunmak, masaj yapmak, tema seçen oyunlar oynamak, hem kültürel hem bakım verenlerine iyi gelir. Bedendeki aktivasyonu dengelemek adına kendine dokunma, sıkma, sarılma pratikleri destabilizasyon için çok önemlidir ve çocuklara model olunarak öğretilebilir.

 Sürece Dair Tepkiler

 Bu dönemde çocuklar çeşitli belirtiler gösterebilir. Bunlar arasında; ısrarcılık, huzursuzluk. ağlama, odaklanmada güçlük,  uykuya dalmada güçlük, sık uyanma, iştahsızlık ve ebeveynlere fazla bağlılık, ayrılmak istememe,  agresif davranışlar daha önce sergilediği becerilerde gerileme (altına kaçırma, bebek gibi konuşma) gibi davranışlar sergilemeleri mümkündür. Oyunda benzer temaları canlandırabilir,  bedensel şikâyetlerde bulunabilir, (kabuslar görmek, yalnız kalmak istememek, aynı irkilmeler) gibi tepkiler aslında strese verilen tepkilerdir. tüm bunlar duygusal bir ihtiyacın alametidir çocuğun olabildiğince güvende hissetmesini sağlayacak ona desteklemek gerekir besinlerin önemi çocuklar yaşanan olaylar ve süreç hakkında ne hissettikleri konu hakkında düşündükleri konuşulabilir çocuğun olmadığını düşünüyorsanız ve hissediyorsanız da konuya sürekli gündeme getirmeye gerek yoktur. Bu süreçte çocuğun rutinlerine sadık kalmak çok önemlidir. Mümkün olduğunca benzer sıralamalarla yemek, oyun,  çalışma.  uyku süreci devam ettirilmelidir.  Çocukların merak ettikleri her konuyu konuşabilecekleri iletişimi kurabilmek önemlidir fakat burada daha önemli nokta samimi olmak adına aşırı bilgi ve proje dışında düşünmekten kaçınılmalıdır. Yaşına uygun açıklamalar yapmak ve çocuğa, çocuğun sorduğu kadarını yanıtlamak yeterlidir. Ebeveynler, duygularını dengeli bir şekilde çocukları ile paylaşabilirler. “Böyle bir durum yaşandığı için ilk başta ben de şaşırdım, biraz korktum ve bu çok doğal” gibi tepkiler verebilirler.  Böylece çocuk kaygının, korkunun, üzüntünün normal ve ifade edilebilir duygular olduğunu anlayacaktır. Her ne olursa olsun çocuklara yalan söylememek, olup biteni gerçeküstü bir şekilde hissettirmemek önemlidir.  Korkacak ne var?  demek yerine, seni bu denli rahatsız eden şey nedir?  Bunu konuşmak, çizmek, bunun hakkında yazmak, oynamak ister misin?  gibi kapsayıcı cümleler kullanmak çocukla iletişim yolunu açacaktır. Çocuklar aynı soruları tekrar tekrar sorabilirler bu durum çocuğun bilgiyi işlediğini ve duygu durumunu düzenlemeye çalıştığını, kendisini sakinleştirecek bir kanala ihtiyacı olduğunu ortaya koyar. Soruları yanıtlamak ve açıklamak çocuğu rahatlatacaktır.  Eğer çocuğunuz yoğun bir duygu halinde ise duygudurum düzenlemekte güçlük yaşıyorsa, işlevselliği olumsuz etkileniyorsa, alt ıslatma,  gece kâbusu, parmak emme, tırnak yeme gibi dikkat ve odaklanma, huzursuzluk,   uyku sorunları devam ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alınması gerekmektedir.