Yazarların kısa özgeçmişleri:

Dr. Gülay Özdemir Oğuz:

Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu.   Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde psikiyatri ihtisasını tamamladı. 2011 yılına kadar Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde çalıştı. Şu anda serbest psikiyatri uzmanı olarak çalışmakta, Bilişsel-Davranışçı Terapiler Derneği’nde yönetim kurulu üyesi ve eğitimci olarak görev yapmaktadır.

Dr. Aytül Karabekiroğlu

Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden      mezunu. Marmara Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri ABD’nda psikiyatri ihtisasını tamamladı. 2010 yılından beri Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde başasistanlık kadrosunda görev yapmaktadır.

İletişim adresi: Kale mah. Kaptanağa sok .  Emin Arif Tuksal     İş hanı Kat 5 Samsun

gozdemir24@hotmail.com

Özet:

Günümüzde, mortalite oranlarının azalması ile birlikte kronik hastalıkların sıklığı artmaktadır. Kişiler kronik hastalıklarla karşılaşınca psikolojik değişiklikler yaşarlar. Her fiziksel hastalık bir krizdir. Bazı araştırmacılar hastalığa karşı verilen tepkileri normal tepkiler, sakınma tepkisi, reaktif depresyon, psikolojik yıkım olarak belirlemişlerdir. Kişiler yaşadığı kaygı ve depresyonla baş edebilmek için bastırma, inkar, rasyonalizasyon, yansıtma gibi     çeşitli savunma mekanizmaları kullanmaktadırlar. Hastalık nedeni ile yaşamlarını değiştirmeleri gerekebilir. Tedaviye bağımlılık ise psikolojik sorunların temelini oluşturur. Bu nedenle kronik hastalıklara psikiyatrik yaklaşım önemlidir. Bilişsel-Davranışçı Terapiler (BDT), yapılandırılmış, problem çözmeye ve fonksiyonel olmayan düşünceleri değiştirmeye yönelik kısa süreli bir terapidir. Duygusal tetikleyiciler bir     çok organik problemi arttırabilir. BDT’nin amacı duygusal tetikleyicileri azaltmaktır. Bireysel ve grup formatında uygulanır. Formülasyon ve beceri eğitimi olarak iki bölümden oluşur. Formülasyonda   stresli durumları oluşturan düşünceleri bulmak önemlidir. Beceri eğitimi ise sağlıksız düşünceleri azaltıp sağlıklı olanları öğrenmeyi ev ödevleri aracılığı ile sağlar. Bir   çok basit BDT tekniği (gevşeme, rol oyunu) kronik hastalıklarda kullanılmaktadır. Genellikle seanslar 50-100 dakika sürer; grup terapide ise daha uzundur. Tedavi haftada 1-2 ve 12-16 hafta sürelidir. Bu yazıda sık karşılaşılan kronik hastalıklar içinde yer alan Kronik Yorgunluk sendromu, İrritabl barsak sendromu       hastalıklarında BDT uygulamaları anlatılacaktır.

Anahtar kelimeler: bilişsel-davranışçı terapi, , irritabl barsak sendromu, kronik yorgunluk semdromu

Summary

Nowadays ,chronic illnesses increased with the decline in the mortality rate because of new treatment approachs. People experince psychological changes when they face chronic illnesses. Every physical illness is a crisis. Some researchers identified the reactions which are response against the illness , are normal response, avoidance response, reactive depression and psychological devastation. Person uses some defense mechanisms in order to cope with depression and anxiety.(repression, denial, rationalization, projection) They may need to change their life because of illness. Addiction to the therapy constitutes the basis of the psychological problems. Thus , psychiatric approach is important against chronic illnesses.Cognitive Behaviour Therapy is a structured short term thearpy, which aims to solve problems and change dysfunctional thoughts. Emotional triggers can increase many organic problems. The purpose of CBT is reduce emotional triggers. This therapy is applicated personally or in a group formation. It consists of two parts as formulation and skill training.
In formulation part , it is important that reveal the thoughts which causes stessful situations.
Skill training provides reducing unhealty thoughts and learn healty ones, through homeworks. Many simple CBT technics(relaxation, role play) are used in chronic illnesses. Sessions are generally  50-100 minutes and in group therapy are longer. Therapy includes 1-2 sessions  in a week, in a period of 12-16 weeks. In this issue of the actual psychiatry magazine, using of CBT will be told, in common chronic fatigue syndrome and irritabl bowel diseases .

Key words: Cognitive behaviour   therapy, İrritabl bowel syndrome, chronic fatigue syndrome

KRONİK YORGUNLUK SENDROMU VE BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ UYGULAMALARI

“Çok yorgunum, beni bekleme kaptan
Seyir defterini başkası yazsın
Çınarlı, kubbeli, mavi bir liman
Beni o limana çıkaramazsın…”

Memleket sevdasından yorgundu Nazım Hikmet, hasret bitse gönül yorgunluğu da deva bulacaktı. Sebepli yorgunluğun çaresi çoktur, sebepsiz olanda ise karamsarlığa yer yoktur. Kronik yorgunluk sendromu da öyledir; sebebi yok ama önemi çoktur.

Kronik yorgunluk sendromu nöropsikiyatrik, nöroendokrin,  immünolojik, semptomlarla kendini gösteren, multi-sistemik tutulumlu,  6 aydan uzun süren, sakatlayıcı ve ağır bitkinlik ile karakterize, santral sinir sistemi işlev bozukluğudur. Yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü, atralji, ateş, miyalji, baş ağrısı, uyku bozuklukları ve psikiyatrik yakınmalarla kendini gösteren bu hastalık, çok uzun bir süre Febricula, Nevrasteni, Da Costa sendromu, Royal Free hastalığı, Epidemik Nöromiyasteni, İzlanda Hastalığı, 20.Yüzyıl hastaliği, Fibromiyalji gibi isimlerle tanımlanmıştır¹. Hastalık Kontrol Merkezi (Center for Disease Control) tarafından 1987 yılında tanı kriterleri ile Kronik Yorgunluk Sendromu (KYS) adını almıştır. Hastalık, yaklaşık %70 oranında kadınlarda ve özellikle de 30-50 yaş arasında görülür. ABD’de yaygınlığı genel toplumda %2 civarında, kadınlarda %3.4, erkeklerde %0.5 bulunmuştur.(2)  

Klinik olarak değerlendirilmiş, tanımlanamayan devamlı veya tekrarlayan yorgunluğun yeni veya bilinen bir zamanda başlaması (örneğin yaşam boyunca olmaması), devam eden bir hareketlilik sonucu olmaması, esas olarak dinlenmekle hafiflememesi ve mevcut iş, eğitim, sosyal ve özel yaşam aktivitelerinde belirgin azalmaya yol açması, kronik yorgunluk sendromunu akla getirir. Hastalarda daha çok dinlenirsek daha iyi hissederiz düşüncesi hakimdir. Greelaff-Kozlowski çalışmasında dinlenmenin semptomları daha fazla artırdığını göstermiştir³.

KRONİK YORGUNLUK SENDROMU KRİTERLERİ

Majör kriterler;

1- En az altı aydan bu yana günlük aktivitede % 50 azalmaya yol açan, istirahatle geçmeyen, tekrarlayıcı yorgunluk,

2-Bu tabloyu açıklayacak diğer fiziksel ve psikiyatrik durumların dışlanması.

Minör Kriterler;

Hafif ateş, boğaz ağrısı, servikal ve aksiller lenf nodlarında hassasiyet, açıklanamayan kas güçsüzlüğü, miyalji, egzersiz sonrası bitkinlik, baş ağrısı, gezici noninflamatuar atralji,  nöropsikolojik yakınmalar (fotofobi, skotom, unutkanlık, konfüzyon ,depresyon, aşırı huzursuzluk), dinlendirmeyen uyku, semptomların akut ve subakut başlaması

İki majör, kriterle birlikte sekiz minör kriter ya da iki majör kriterle birlikte altı minör ve en az iki fizik muayene bulgusunun olması, 6 ay veya daha uzun süre boyunca devam etmesi ve yorgunluktan daha önce başlamaması gerekir.
Kronik yorgunluk sendromunun oluşmasına neden olan birçok etken olmasına karşın ,   bir kez başladıktan sonra hastalığın oluşturduğu yorgunluğun ve yeti yitiminin devam etmesine neden olan etkenler şu şekilde sıralanabilir;

Bedenin formda olmaması; Uzun süre hareketsiz kaldığınızda yeteri kadar kullanılmadıkları için kaslar zayıflayarak daha az enerji üretir. Kasların bir diğer görevi de kanın vücuttan kalbe geri gönderilmesini sağlamaktır. Eğer kaslar zayıf ise bunu yeteri kadar yapamaz, kan bacaklarda toplanarak beyine daha az gidecek, kanın vücuttaki dolaşımı ve kanın taşıdığı oksijen miktarı azalmış, kan basıncı düşmüş ve kalp atışı hızlanmış olur. Baş dönmesi, terleme, çarpıntı, zihinsel durgunluk gibi şikayetler oluşur.

Tahteravalli; İyi hissedilen gün çok iş yapma, yorgun ve iyi hissedilmeyen gün dinlenme, beden saatinin bozulmasına yol açar. Baş ağrısı, dikkat azlığı, uyku bozukluğu oluşur.

Daha da kötüleşmekten korkmak; Dinlenme miktarı arttıkça daha fazla yorgunluk hissedilir.

Kişinin kendine karşı katı olması;

Belirtilere odaklanma

Engellenmiş ve kötü hissetme

Endişe duyma

Daha önce yapılan etkinliklerin yapılamaması kendine güven duygusunu da zedeler. Örneğin; ev işlerini yapamayan ev hanımı hem evin düzensizliği ile hem de KYS semptomları ile uğraşır. Tedavi olarak antiviral tedavi, immunolojik tedavi, antidepresan tedavi, bilişsel davranışçı terapi, fizik tedavi ve egzersiz, diğer tedaviler (diyet) uygulanır.

Bilişsel Davranışçı Terapi Programı

 Bu tedavide hastaların bilişsel davranışçı terapi yöntemleri kullanılarak düşünceler, duygular, davranışlar ve KYS belirtileri arasındaki ilişkiyi anlamasını sağlamak ve bu belirtilerle baş etmek için daha etkin stratejiler geliştirmesi hedeflenir⁴. Bazı uygun olmayan düşünceleri değiştirmek ve davranışları daha işlevsel hale getirmek, hastalara kronik yorgunluk durumları hakkında farklı düşünmeyi öğretmeyi ,   stresli durumları idare etmeyi ve karmaşık durumların düzeltilmesi yeteneğini sağlar⁴. Terapi 6-20 seans arasında değişir. Terapinin ilk seansında iyi bir terapötik ilişki kurulması, BDT ile ilgili bilgilendirme, formülasyonun yapılması ve tedavi hedefinin belirlenmesi gerekir. Tedavi üç aşamadan oluşur;

1.aşama ;   Hastaların aktivite günlüğü, uyku düzenleme günlüğü tutması ve yeni hedeflerin belirlenmesini içerir.

2.Aşama; 

       a)İyi giden yönleri ve daha çok dikkat edilmesi gereken problemleri saptama

      b)Yeni hedefler koyma :  Öncelikle günlük plan yaparak uygulanabildiğinde haftalık plana geçmek ve hedeflerin kolaydan zora doğru artırılması uygundur. İyi bir uygulama da,      dinlenmeye ayrılan zaman giderek azalmalı, etkinlik zamanı artmalıdır.

      c)Olumsuz düşünceleri çalışma; Kronik yorgunluk hisseden bir hastaya şu an aklınızdan ne geçiyor sorusu ile otomatik düşünceleri bulmak ve alternatif düşünce kavramını anlatmak önemlidir. “Hiçbir zaman iyileşemeyeceğim.”, “Bu gün hiçbir şey başaramadım ki” gibi hayal kırıklığı oluşturan düşünceleri belirlemeyi sağlar. Olaylar karşısında olumsuz otomatik düşünceler ortaya çıkabilir. Bir düşünceyi gerçek ile karıştırmamak gerekir. Bir şeyin doğru olduğunu düşünmek, onun doğru olduğu anlamına gelmez.

Stres ile karşılaşıldığında 2 ayrı  “biyolojik acil durum reaksiyonu” vardır.

1-Savaşma veya kaçma;
2- Durma, çekilme veya donup kalma

Birincisi sağlıklı organizmanın cevabıdır. Stres sistemi bu cevabı veremeyen organizma ise ikincisini gösterir ki bu homeostatik olmayan ve organizmayı tehlikeye maruz bırakan bir cevaptır. KYS hastasının stres cevap sistemi ancak bu ikinci sınıf cevabı oluşturabilmektedir.
Stresli olduğumuz ve duygularımız harekete geçtiği zamanlar, işlevsel olmayan bir biçimde düşünmeye başlarız. En sık yapılan düşünce hatalarından biri hep ya da hiç şeklinde düşünmedir.  Stresin Kronik Yorgunluk Sendromu belirtilerini arttırdığının bilincinde olmak önemlidir. BDT hastalara stres faktörlerini daha iyi tanıma ve daha başarılı yönetmede yardımcı olur.

KYS de sık karşılaşılan düşünce hataları,

1-ya    hep ya hiç

2-falcılık

3-düşünce okuma

4-aşırı genelleme

Örneğin; Bu soğuk algınlığı her şeyi geri getirebilir şeklindeki olumsuz otomatik düşünce; Dinlenirsen iyi olurum, önemli bir şey değil şeklindeki alternatif düşünce ile değiştirilebilir.

      d) Gelişmeyi engelleyen diğer sorunları tespit etme. Çevresel faktörler ve kişilik özellikleri bu hastalığın oluşumunda çok etkilidir. Mükemmeliyetçilik, KYS’si olan hastada çok tehlikelidir. Çünkü çok hasta olmasına karşın çok yüksek hedefler belirlenir ve bu,  hayal kırıklığına uğramasına sebep olur⁴.

      e) Geri dönüşlerin nasıl yönetilebileceğine ilişkin plan yapma

3. aşama; Gelişmeye nasıl devam edileceğini   ve tekrarlamalarla nasıl baş edileceğini belirleme aşamasıdır. Üç aylık bir planlama önerilir. Düzenli aralıklarla gelişim değerlendirilmesi yapılması önerilir.

BDT tedavisi ile analitik tedavi 45 hastada karşılaştırılmış ve BDT daha etkin bulunmuştur⁵.  BDT ile hastanın kendini gözlemi ve ödevlerin kullanılması ile, hastalar hayatlarında egemen olan yorgunluğa karşı çaresiz oldukları sabit fikrinden yavaş yavaş bunun bir   çok olumlu olanın arasında sadece tek bir olumsuz ve bir dereceye kadar tedavi edilebilir bir sorun olduğu fikrine geçerler.

Kronik yorgunluk sendromunun tedavisinde KDT’nin  yararlı olduğunu gösteren bazı çalışmalar bulunmaktadır.1996 da Michael Sharp ve arkadaşlarının yaptıkları bir çalışmada sadece tıbbi tedavi alan grupta  %27,  KDT tedavisi alanlarda ise %73 iyileşme görüldüğü bulunmuştur⁶. Londra 1998’de  Alicia Deale  ve ark. tarafından yapılan bir diğer çalışmada da 13 seans KDT ile aynı sayıda gevşeme tedavisi alan grupta %19, KDT alan grupta %70 oranında iyileşme tespit edilmiştir⁷.Beş yıllık takip sonucunda KDT ile iyileşme gösteren bireylerin çoğu bu iyilik halini sürdürdüğü bulunmuştur. Hollanda da yapılan bir diğer çalışmada katılımcılar KDT alanlar, bir destek grubuna dahil olanlar ve hiç tedavi almayanlar olarak üçe ayrılmıştır. Sekiz aylık takibin sonunda KDT diğer kontrol seçeneklerinden anlamlı olarak daha etkin bulunmuştur. KDT alanların yaklaşık yarısı belirgin bir iyileşme gösterirken, kontrol gruplarında ise belirgin bir fark görülmemiştir KYS’nin  kognitif davranışçı modeli KYS’ye yatkın kişiler üzerinde incelenmiştir⁷.Bu kişilerin çok uç derecede aktif olan ya da stres altındaki kişilerden oluştuğu tespit edilmiştir.

Buraya kadar anlattıklarımızı bir olgu üzerinden tartışmaya çalışalım.

OLGU:

Bayan S 32 yaşında evli, 2 çocuğu var, turizm bölümü mezunu, çalışmıyor.

Aşırı yorgunluk, baş dönmesi, halsizlik, bacak ağrıları, evden çıkmama, dikkat dağınıklığı yakınmaları ile bize başvurdu. Hastalık 3 yıl önce geçirdiği bir grip sonrası başlamış, öncesinde neşeli, eğlenceli biri olduğunu söylüyor. Herhangi bir organik hastalığı yok.

KAVRAMSALLAŞTIRMA

Hastalığı sürdüren faktörler:

1-Fiziksel aktivite azlığı, Bayan S’nin yaşadığı yorgunluk çok düşük aktiviteye sahip olmasından kaynaklanıyor olabilir. Bu durum kaslarında atrofi oluşumuna ve bedensel gücün azalmasına yol açar.

2-Kognisyonlar: Bayan S, eğer aktivite yaparsa daha kötü hissedeceğine, yataktan çıkmasının mümkün olmadığına inanmaktadır. Aktivite artımının işe yaramayacağına inanır. Mükemmeliyetçilik belirgindir.

3-Duygular. Bayan S, kendini tükenmiş ve utanç içinde hissetmektedir. En baskın duygu anksiyetedir. KYS depresyon değildir. Depresyonda kortizol miktarı artarken, KYS de azalmaktadır.

Yatkınlık ve tetikleyici faktörler

1-Erken deneyimler ve inançlar: Anne tarafından aşırı eleştiri almış ve her zaman başkalarını mutlu etmeye programlamıştı, herkese karşı aşırı vericiydi.

2-Kritik olaylar: En yakın arkadaşı ile yaşanan bir tartışma ve dargınlık olması

Tedavi planı: Bayan S’nin hastalığının devam     etmesinde en önemli etken, aktiviteden kaçınma davranışı ve ona zarar veren hipersomniasıdır. Birinci adım aktiviteden kaçınma ve uyku fazlalığı konusunda çalışmaktır. Amaç neyi yapmak istemediğini belirlemek ve bunun nedenini bulmaktır. Böylece inançlarına ulaşırız. Ona göre hareket halinde olursa çok daha kötü olacak, hiç kalkamayacak, zayıf biri olacaktı. Öncelikle evinin koridorlarında 2-3 dakika yürümeyle başlanır, uyanma saati erkene alınır. Aktivite artımını ve bununla ilgili korku oluşturan kognisyonlar belirlenir. Formülasyon ile hastanın onu neyin kötüleştirdiğini ,  neyin onu bu duruma daha yatkın hale getirdiği, durumu kötüleştiren faktörleri bilmesini sağlar. Sürdüren faktörler ve inançlar bulunarak değişim üzerinde çalışıldı. Bayan S’nin yakınmaları azaldı ve arkadaş toplantılarına katılmaya başladı.

İrritabl Barsak Sendromu’nda Bilişsel Davranışçı Terapi Uygulamaları

İrritabl barsak hastalığı (İBS) şiddeti ve tipi zaman içinde değişen, tipik olarak stres ile ilişkili alevlenmeler gösteren kronik semptomlar ile tanımlanır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde en sık karşılaşılan hastalıkların başında gelmektedir. Hipertansiyonun iki katı, diyabetin altı katı sıklıkta görülmektedir. Rahatsızlığa yönelik tedavi başvurusu genelde 30 ile 50 yaşları arasında olmakla birlikte, hastalık genelde genç yaşlarda başlamaktadır⁸. Yaygınlığı % 10-22 arasında değişmektedir⁸. İBS, karın ağrısı, dolgunluk, şişkinlik hissi, anormal bağırsak hareketlerinin birlikte görüldüğü bir tablodur. Karın ağrısı ve şişkinlik dışkılamadan sonra geçer. Toplumda kadın erkek oranı 2/1 iken, tedavi için başvuranlar arasında 3/1’dir⁹. Hastalığın gidişi genelde süreğen olup, iyileşme ve alevlenme dönemleri ile seyreder. Hastalığın başlangıcından çok alevlenmelerin stresle ilişkili olabileceği söylenmektedir.

IBS’yi ortaya çıkaran, tetikleyen ve devamını sağlayan çok sayıda faktör bulunmaktadır. Ancak günümüze kadar IBS’ye sebep olan organik bir patoloji saptanamamıştır. Drossman (1996) IBS’nin oluşumunu ve devamına sebep olan faktörleri biyopsikososyal model ile açıklamıştır ve bu model günümüzde de geçerliliğini korumaktadır¹⁰. İBS olan hastalarda gastrointestinal sistemin motilitesinde artma ya da azalma ve viseral bir duyarlılık artışı mevcuttur. Başka bir deyişle bu kişiler; baharatlı yiyecekler, soğuk, gastrointestinal sistemi etkileyen viral enfeksiyonlar gibi uyaranlara sağlıklı bireylere göre daha duyarlıdırlar. Ancak bu belirtilerin klinik yansımaları psikososyal faktörlerden oldukça etkilenir¹¹. Çalışmalar IBS nedeni ile tedavi arayışa girmeyen IBS hastalarının psikolojik parametreler açısından sağlıklı kontrollerden farklı olmadığını belirtmektedir^12,13. Ancak IBS nedeni ile tedavi arayışına giren IBS hastalarının büyük ölçüde psikiyatrik ek tanı gösterdiği belirtilmektedir ^8,11,14,15. IBS olan hastalar içinde kliniğe başvuranların stresli yaşam olaylarına daha sık maruz kaldıkları, taciz hikayesi, cinsel travma hikayesi ve sosyal destek azlığı gibi stresörlere daha sık maruz kaldıkları gösterilmiştir^16,17. İBS’nin psikiyatrik hastalıklara yol açtığı mı, psikiyatrik sorunlar sonrasında mı IBS oluştuğu ya da birlikte mi bulundukları   net değildir.  IBS olan kişiler, genellikle bu belirtilerin henüz saptanamamış ciddi bir hastalıktan kaynaklandığını düşünürler ve bu hastalığın tanımlanabilmesi amacı ile sık sık sağlık kuruluşlarına başvurmaktadırlar. Kişilerin gastrointestinal belirtileri ile ilgili düşünceleri kişinin davranışlarını belirlemektedir. Eğer kişinin  “bu belirtilerim gerçekte açıklanamayan tıbbi bir problemden kaynaklanıyor” şeklinde bir düşüncesi mevcutsa, bu düşünce endişenin oluşmasına ve   sık sık tedavi arayışına girme, sık tetkik yaptırma gibi davranışların ortaya çıkmasına yol açacaktır.

Neden olan faktörlerden bağımsız olarak, bu hastalıkla ilgili düşünceler ve buna eşlik eden anksiyete, belirtilerin süresinin ve şiddetinin artışına yol açar. IBS hastaları genellikle, yaşadıkları olumsuz yaşam olaylarının, kişiler arası çatışmalarının, psikolojik stresörlerin kendi yaşantıları üzerindeki etkilerini küçümsemektedirler. Fiziksel belirtileri ile psikolojik stresörler arasında ilişki kurmakta oldukça güçlük yaşarlar. Kişi, bu belirtilerin oluşmasını engellemek ve bu belirtiler oluştuğunda mümkün olduğunca bu belirtileri hızlı kontrol altına alabilmek amacı ile bazı kaçma ve kaçınma davranışları göstermeye başlar. Bu kaçma ve kaçınma davranışları anksiyete bozukluklarına benzer şekilde hastalığın devamına katkıda bulunmaktadır.

IBS belirtilerini tamamen ortadan kaldırabilecek kabul gören bir farmakoterapi seçeneği henüz yoktur⁹. Çalışmalar, IBS tedavisinde dört farklı psikolojik tedavinin ( relaksasyon eşliğinde kısa süreli psikodinamik psikoterapiler, hipnoterapi, bilişsel-davranışçı terapi ve bilişsel terapi) farmakoterapiden üstün olduğunu göstermektedir^18,19. Bu psikolojik tedaviler içinde merkezi sinir sistemi ile bağırsak fonksiyonları arasındaki ilişkiyi temel alan bilişsel terapinin daha etkin olduğu belirtilmektedir⁹. Dikkat, biliş gibi yüksek düzey beyin işlevlerinin, beyin-bağırsak sistemi arasındaki sinyalleri değiştirerek gastrointestinal sistem üzerinde etkili olabileceği bilindiğinden, bilişsel terapinin de benzer mekanizmalar üzerinden etkin olabileceği savunulmaktadır²⁰.

IBS’de bilişsel davranışçı terapinin temel hedefi, başvuranın gastrointestinal belirtileri için yeni açıklamalar getirmesini sağlamaktır.  Bilişsel davranışçı teknikler yardımı ile danışanın düşünceler, duygular, davranışlar ve İBS belirtileri arasındaki ilişkiyi keşfetmesi  ve yaşam kalitelerini arttırmak amacı ile IBS belirtileri ile baş etmek için daha etkin stratejiler geliştirmesi hedeflenir.

IBS olan kişi psikiyatri kliniğine genel olarak bir gastroenteroloji uzmanı tarafından yönlendirilir. İlk görüşme sonrasında ya da öncesinde hastayı yönlendiren hekim ile iletişim içinde olarak hastanın tıbbi durumu ve devam eden tedavisi hakkında bilgi sahibi olunması önerilmektedir¹¹. İlk görüşmede hastanın psikiyatri kliniğine yönlendirildiği için nasıl hissettiği ve bu durumun hasta için anlamı anlaşılmalıdır. Başvuranların bir kısmı, bu yönlendirme nedeni ile anlaşılmadıklarını düşünüyor olabilirler. Daha sonrasında hastalığın ilk başlangıcı, devam ettiren faktörler, bu belirtilerin ortaya çıkmasını kolaylaştıran faktörler araştırılır. Bu hastalıkla ilişkili psikososyal faktörler incelenir. Hastanın bu hastalığın yaşamı üzerindeki etkileri anlaşılmaya çalışılır. Değerlendirme sırasında hastanın İBS dışında kronik baş ağrıları, sırt ağrıları gibi diğer psikosomatik hastalıklarının var olup olmadığı öğrenilir.

Değerlendirme sırasında belirtiler hakkında daha detaylı bilgi ağrı günlükleri, belirti günlükleri aracılığı ile elde edilebilir. Belirti günlüğünde hasta günlük bağırsak hareketlerini ve ağrılarını tanımlar. Hastalar belirtilerini çoğunlukla diyare, konstipasyon ya da her ikisinin birlikte bulunması şeklinde tanımlarken, bir kısmı ağrı, şişkinlik ve gazdan şikayet eder. Belirti günlüğü, tedavi başlarken tutulmaya başlanır ve tedavi süresince de devam eder. Bu günlükler aracılığı ile, ağrının şiddeti, doğası, arttıran ve azaltan faktörler, hastanın şikayetleri değerlendirilir. Tedavinin devamında belirti günlüğü kullanılmasının amacı, belirtilerin şiddetinin nasıl değiştiği konusunda veri sağlamaktır.

Hastanın yaşadığı sosyal çevrenin bu hastalık üzerindeki etkisinin araştırılması unutulmamalıdır. Hastanın ailesi ve arkadaşları hastanın yaşadıklarının ne kadarını biliyor, destek oluyorlar mı? Bu hastalığın hastanın sosyal yaşantısı üzerindeki etkileri anlaşılmaya çalışılır. Hastalığın tüm etkenlerden bağımsız bir durum olmadığı, sosyal ve aile ilişkilerinden nasıl etkilendiği hasta ile tartışılmalıdır.

Terapinin ilk seansında terapötik bir işbirliği kurma, bilişsel-davranışçı terapinin rasyonelini anlatma ve tedavi hedeflerinin belirlenmesi amaçlanır. Uygulayacağımız terapinin rasyonelini anlatmak iyi bir terapötik iş birliği için gereklidir. Hasta psikiyatri kliniğine yönlendirildiği için bu belirtilerin yeterince önemsenmediğini ve yeterince anlaşılmadığını düşünüyor olabilir. Bu nedenle terapist bu konu hakkında bilgi sahibi olduğunu, hastanın bu belirtileri “gerçekten” yaşadığının farkında olduğunu belirtmelidir. İyi bir işbirliği için terapist hastanın hastalıkla ilgili inanışlarını anlamaya yönelik sorular sormalı ve bunlara değer vermelidir. Belirtileri en iyi tanımlayabilecek ve değerlendirebilecek kişinin hastanın kendisi olduğu vurgulanmalıdır. 

Terapist hastayı belirtilerinin en arttığı dönemlerde duygu ve düşüncelerini toplama konusunda cesaretlendirmelidir. Bu sayede duygu, düşünce ve belirtiler arasındaki ilişkinin fark edilmesi hedeflenmektedir. Tüm diğer hastalıklarda da olduğu gibi ilk seansta formülasyon yaparken kişiye özgü formülasyon yapılması çok önemlidir. Hastanın düşünceleri, duyguları, davranışları ve fiziksel belirtileri arasındaki bağlantılar üzerinden bir formülasyon oluşturulması hedeflenmektedir.

Terapi sonunda ulaşılmak istenen hedefler ilk seanstan itibaren belirlenir.  Hedef belirlerken hedeflerin ölçülebilir, gözlenebilir, hastanın ihtiyaçlarına uygun ve hasta ile birlikte belirlenmesi önemlidir. Bu terapi sonunda “tüm şikayetlerim ortadan kalksın” şeklindeki bir hedef gerçekçi ve ulaşılabilir değildir.

Duygu-Düşünce-Davranış- Fiziksel belirtiler arasındaki ilişki araştırılırken, hastanın fiziksel ve çevresel stres faktörleri hakkında bilgi edinilir. Stres yanıtının fiziksel, duygusal ve bilişsel kısmını tanımlamak, fiziksel ya da psikolojik bir stresle karşılaştığımızda vücudumuzun nasıl tepki verdiğini tartışmak, hastanın belirtilerinin doğasını anlamasını ve duygu-düşünce-davranış-fiziksel belirti bağlantısını kurmasını kolaylaştıracaktır. Olayların ve olaylara verdiğimiz anlamların hayatımızı nasıl etkilediğini tartışmak ve hastaya günlük düşünce kaydı tutmayı öğretmek, hastayı bu ilişkiyi kurmak konusunda cesaretlendirecektir.

Hastaya IBS’yi ve IBS’de bilişsel- davranışçı terapinin rasyonelini anlatırken, hastanın biyolojik yatkınlıkları, çevresel stresörlerle biyolojik yatkınlık arasındaki ilişki, stres yanıtının gastrointestinal sistem üzerindeki fizyolojik etkileri, bu belirtilerin nasıl kronik bir hal aldığı, stres yanıtının davranışsal, emosyonel ve bilişsel kısımlarının hasta ile tartışıldığından emin olunmalıdır. 

Bilişsel terapilerde değişime en açık olan düzey otomatik düşüncelerdir. Otomatik düşünceler kişinin zihninden  belli bir anda geçen düşünce ve imgelerdir. Otomatik düşünce kavramının anlaşılabilmesi için hastanın yaşadıkları üzerinden tanımlanması en uygunudur. “ Karnınızın ağrıdığını hissettiniz an, aklınızda ne geçiyordu?” şeklindeki soru hastanın otomatik düşüncelerinin farkında olmasını kolaylaştıracaktır. Otomatik düşüncelerin tanınmasını kolaylaştırmak için; en son yaşadığı olay hakkında detaylı sorular sorma, olayı tekrar canlandırma gibi teknikler kullanılabilir. 

İBS’de belirtilerin devamını sağlayan ve kişinin işlevselliğini kısıtlayan bir durumda bağırsak performans anksiyetesinin gelişmesidir¹¹.  Bağırsak performans anksiyetesinde kişiler bağırsaklarının uygun bir şekilde çalışamayacağı ile ilgili endişe yaşarlar ve bu amaçla belirtilerin oluşmaması için çevreyi ve yenen yiyecekleri kontrol etmeye çalışırlar. IBS hastalarının genel olarak stres karşısında gastrointestinal belirtileri artmaktadır. Belirli ortamlarda bu belirtileri nedeni ile sıkıntı yaşayacaklarını düşünen kişiler; bu anksiyeteli beklentileri nedeni ile sıkıntı yaşamaktadırlar. Sosyal ortamlarda dikkatleri bu fiziksel belirtilere odaklanmakta ve belirtilerle ilgili olumsuz yorumlamalarda bulunmaktadırlar. Bu olumsuz yorumlar ve felaket düşünceleri, anksiyeteyi arttırmakta ve anksiyete de bağırsak belirtilerini artırmaktadır. Etiyolojik faktörlerden bağımsız olarak,  bu belirtilerle ilgili bilişler belirtilerin artmasına yol açmaktadır. Bu nedenlerle, sosyal ortamlardan kaçınma davranışı başlar ve bu durum ciddi bir işlevsellik kaybına sebep olmaktadır. Anksiyete genelde kişilerin bu bağırsak problemleri nedeni ile rezil olacakları üzerinedir. Hastaların bir kısmı bu ortama girmek zorunda kaldıklarında; ortama girmeden önce yaptıkları hazırlıklar, belirtiler oluşmasın diye yaptıkları kaçınma davranışları nedeni ile zevk alamadıklarından ve belirtilerin arttığından yakınmaktadırlar.  Kaçma ve kaçınma davranışlarının şiddetli olduğu bu hastalarda davranışçı bir yöntem olan sistematik alıştırma yöntemi kullanılabilir.

IBS sık karşılaşılan ve işlevselliği önemli ölçüde etkileyen bir rahatsızlıktır. İBS’de uygulanan bilişsel-davranışçı müdahaleler ile   hem hastalığın daha iyi anlaşılması, hem de  kişinin işlevsellikte olan bu kaybının azaltılması hedeflenmektedir.

KAYNAKLAR

1-Greenbergs DB. Neurasthenia in the 1980’s: Chronic fatigue syndrome and anxiety and deressive disorders. Psychosomatics. 1990; 31:129-137.

2-White CA. Cognitive Behaviour Therapy  for Chronic Medical Problems: A Guide to

Assessment and Treatment in Practice.Chichester, UK: John Wiley & Sons; 2001

3-Greenlaff J, Kozlowski S. Physiological consequences of reduced activity during bedrest. Exercise and Sports Science Review. 1982; 10:84-119.

4. -Mark A, Demitrack, Abbey SE Chronic Fatigue Syndrome: An Integrative Approach to Evaluation and Treatment.  Guilford Press. 1999; 241. ISBN 1572304995, 9781572304994

5- Ridsdale L, Godfrey E, Chalder T Chronic fatigue in general practice: is counselling as good as cognitive behaviour therapy? A UK randomised trial”  Br J Gen Pract 2001; 51 (462): 19–24.

6-Deale A, Husaın K, Chalder T, Wessely S. Long term outcome of cognitive behviour therapy for chronic syndrome: A 5-year follow-up study.Am J Psychiatry 2001;158:2038-2042.

7. . Suraway, C., Hackmann, A., Hawton, K., & Sharpe, M. Chronic fatigue syndrome: a cognitive approach. Behavioural Research Therapy,(1995) 33(5), 535−544.

8. Taymur I, Erbek NÖ, Baratov C, Gülter S. İrritabl barsak Sendromu hastalarının aleksitimi, mizaç , karakter özellikleri ve psikiyatrik tanı açısından değerlendirilmesi. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2007; 17: 186-194.

9. Nikcevic AV, Kuczmierczyk AR, Bruch M. Formulation and Treatment in Clinical Health Psychology, Routledge; 2006

10. Drossman DA. Gastroistestinal illness and the biopsychosocial model. Journal of Clinical Gastroenterology 1996; 22: 252-254.

11. Toner BB, Segal ZV, Emmot SD, Myran D. Cognitive-Behavioral Treatment of Irritabl Bowel Syndrome. Guilford Press; 2000.

12. Whitehead WE, Bosmajian L, Zonderman AB, Costa PT, Schuster MM. Symptoms of psychologic distress associated with irritabl bowel syndrome: Comparision of community and medical clinical samples. Gastroenterology 1988; 95: 709-714.

13. Drossman A, Leseman J, Nachman G, Li Z, Gluck H, Toomey T, Mitchell CM. Sexual and psysical abuse in women with functional or organic gastrointestinal disorders. Annals of Internal Medicine 1990; 113: 828-833.

14. Tosic-Golubavics S, Milijkovic S, Nagorni A, Lazorevic D, Nikolic G.İrritable bowel syndrome, anxiety, depression and personality characteristics. Psychiatr Donub 2010; 22 (3): 418-424.

15. Lee S, Wu J, May L, Tsang A, Gou WJ, Sung J. İrritabl bowel syndrom is strongly associated with generalized anxiety disorder: a community study. Aliment Pharmacol Ther 2009; 30 (6): 643-651.

16. Creed F, Craig T, Farmer R. Functional abdominal pain, psychiatric illness and life events. Gut 1988; 29: 235-242.

17. Nam SY, Kim BC, Ryu HK, Park BJ. Prevelance and risk factos of irritabl bowel syndrome in healty scrrene undergoing clonoscopy and labarotary tests. J neorıgastroenterol Motil 2010; 16 (1): 47-51.

18. Blanchard E İrritabl Bowel Syndrome: Psychosocial assestment abd treatment. Washington DC; 2000

19. Lackner JM, Mesmer C, Morley S, Dowzer C, Hamilton S. Psychological treatments for irritable bowel syndrome: A systematic review and meta-analysis. Journal f Consulting and Clinical Psychology 2004; 72 (6): 1100-1113.

20. Mayer EA, Raybould HE. Role of visceralafferent mechanisms in functional bowel disorders. Gastroenterology, 1990; 99: 1688-1704.

Alıntı Cümleleri:

1. Klinik olarak değerlendirilmiş, tanımlanamayan devamlı veya tekrarlayan yorgunluğun yeni veya bilinen bir zamanda başlaması (örneğin yaşam boyunca olmaması), devam eden bir hareketlilik sonucu olmaması, esas olarak dinlenmekle hafiflememesi ve mevcut iş, eğitim, sosyal ve özel yaşam aktivitelerinde belirgin azalmaya yol açması, kronik yorgunluk sendromunu akla getirir.

2. KYS tedavisinde hastaların bilişsel davranışçı terapi yöntemleri kullanılarak düşünceler, duygular, davranışlar ve KYS belirtileri arasındaki ilişkiyi anlamalarını sağlamak ve bu belirtilerle baş etmek için daha etkin stratejiler geliştirmeleri hedeflenir. Bazı uygun olmayan düşünceleri değiştirmek ve davranışları daha işlevsel hale getirmek, hastalara kronik yorgunluk durumları hakkında farklı düşünmeyi öğretmeyi ,   stresli durumları idare etmeyi ve karmaşık durumların düzeltilmesi yeteneğini sağlar

3. Stres ile karşılaşıldığında 2 ayrı  “biyolojik acil durum reaksiyonu” vardır.

1-Savaşma veya kaçma;
2- Durma, çekilme veya donup kalma

Birincisi sağlıklı organizmanın cevabıdır. Stres sistemi bu cevabı veremeyen organizma ise ikincisini gösterir ki bu homeostatik olmayan ve organizmayı tehlikeye maruz bırakan bir cevaptır. KYS hastasının stres cevap sistemi ancak bu ikinci sınıf cevabı oluşturabilmektedir.
Stresli olduğumuz ve duygularımız harekete geçtiği zamanlar, işlevsel olmayan bir biçimde düşünmeye başlarız. En sık yapılan düşünce hatalarından biri hep ya da hiç şeklinde düşünmedir.  Stresin Kronik Yorgunluk Sendromu belirtilerini arttırdığının bilincinde olmak önemlidir. BDT hastalara stres faktörlerini daha iyi tanıma ve daha başarılı yönetmede yardımcı olur.

Alıntı Cümleleri:

1. IBS’nin oluşumunu ve devamına sebep olan faktörler biyopsikososyal model ile açıklanabilir.  İBS olan hastalarda gastrointestinal sistemin motilitesinde artma ya da azalma ve viseral bir duyarlılık artışı mevcuttur. Ancak bu belirtilerin klinik yansımaları psikososyal faktörlerden oldukça etkilenir.
2. IBS’de bilişsel davranışçı terapinin temel hedefi, başvuranın gastrointestinal belirtileri için yeni açıklamalar getirmesini sağlamaktır.  Bilişsel davranışçı teknikler yardımı ile danışanın düşünceler, duygular, davranışlar ve İBS belirtileri arasındaki ilişkiyi keşfetmesi  ve yaşam kalitelerini arttırmak amacı ile IBS belirtileri ile baş etmek için daha etkin stratejiler geliştirmesi hedeflenir.
3. Stres yanıtının fiziksel, duygusal ve bilişsel kısmını tanımlamak, fiziksel ya da psikolojik bir stresle karşılaştığımızda vücudumuzun nasıl tepki verdiğini, olayların ve olaylara verdiğimiz anlamların hayatımızı nasıl etkilediğini tartışmak, başvuranın belirtilerinin doğasını anlamasını ve duygu-düşünce-davranış-fiziksel belirti bağlantısını kurmasını kolaylaştıracaktır.

VAROLUŞCU LOGOTERAPİNİN MS TANILI BİREYLERDE DEPRESYON, ANKSİYETE, AFFEKTİF KİŞİLİK VE  YAŞAM KALİTESİ DÜZEYLERİNE ETKİSİ

Gülay OĞUZ¹, Saime ÇAĞLI¹, Serap GÜLEÇ KESKİN², Ferhat JACK İÇÖZ³, Murat TERZİ⁴, Servet AKER⁵,  Sedat ŞEN⁵

ÖZET 

Amaç: Bu araştırma varoluşçu felsefeye temellendirilmiş logoterapinin MS tanısı almış kadınlarda depresyon, anksiyete, affektif semptomlar ve yaşam kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. 

Yöntem: Araştırma deneysel tipte olup, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı MS Polikliniğine kayıtlı  MS tanısı almış bireyler ile 01.01.2016 – 01.03.2016 tarihleri arasında özel bir danışmanlık enstitüsünün grup terapi odasında MS tanısı almış, 18-49 yaş arasında, sözel iletişim engeli olmayan, zihinsel ve organik bulgusu bulunmayan MS tanısı almış 10  kadın ile yürütülmüştür. Araştırmada beck depresyon ölçeği, beck ankiyete ölçeği, Affektif sinir bilim ölçeği ve kısa form 36  kullanılmıştır. 

Bulgular: MS tanısı almış bireylerin logoterapi öncesi ve sonrası depresyon anksiyete, affektif sinir bilim ve yaşam kalitesi puan  ortalamaları karşılaştırıldığında, logoterapi sonrası, öncesine göre depresyon ve anksiyete bulguları arasında anlamlı fark  belirlenmiştir (p<0.05). SF-36 öntest ve son test sonuçlarından fiziksel fonksiyon, ağrı, sosyal fonksiyon ortalamaları istatistiksel  olarak anlamlı düzeyde düşmüştür (p<0.05). Müdahale öncesi ve sonrası arasında, affektif sinir bilim değerlendirmesinde öfke ve  oyun puanlarında anlamlı bir düşüş tespit edilmiştir (p<0.05).

Sonuçlar ve Öneriler: Varoluşçu Logoterpinin MS tanılı kadınlarda depresyon, anksiyete ve öfke ve oyun düzeylerini azalttığı ve  yaşam kalitesini arttırdığı belirlenmiştir. Logoterapinin MS tanılı kadınlarda etkili bir yöntem olması nedeniyle tedavi ve bakıma  eklenmesi önerilebilir. 

Anahtar Kelimeler:Multiple skleroz; Logoterapi; Kadın; Depresyon; Yaşam kalitesi.

Finding True Meaning That Cannot Change:

The Effect of Various Logotherapy on Depressıon, Anxiety, Affective Personality and Quality of Life In Individuals With  MS Diagnosis

Abstract

Objective:This study was conducted to determine the effect of logotherapy based on existential philosophy on depression, anxiety,  affective symptoms and quality of life in women with MS.

Method:The study was carried out in the group therapy room of a private counseling institute between 01.01.2016 – 01.03.2016  with in dividuals diagnosed with MS whoa reregistered in the MS Polyclinic of Ondokuz Mayıs University Faculty of Medicine,  Department of Neurology. The study was conducted with 10 women diagnosed with MS, aged 18-49, without verbal communication impairment, and without mental and organicfindings. Beck depression inventory, beck anxiety inventory, Affective  neuroscience scale and short form 36 were used in the study.

Results:When depression, anxiety, affekt and life quality scores of individuals diagnosed with MS were compared before and after logotherapy, a significant difference was found between the depression and anxiety symptoms after logotherapy compared to before. From the SF-36 pretest and posttes tresults, the averages of physical function, pain and social function decreased statistically significantly (p <0.05). Between before and after the intervention, a significant decrease in anger and game scoreswas found in the assessment (p<0.05) .

Conclusion: Existential Logoterpy has been determined to reduce depression, anxiety and anger and game levels, and improve the quality of life in women with MS. logotherapy is an effective method for women with MS, it may be recommended to add it to  treatment and care.

Keywords: Multiplesclerosis; Logotherapy; Women; Depression; Life Quality

DOI: 10.47115/jshs.790083

¹Öğrenme Akdemisi, Samsun 

²Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Psikiyatri Hemşireliği Anabilim Dalı 

³Varoluşcu Akademi, İstanbul 

⁴Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Nöroloji Sağlığı Anabilim Dalı 

⁵Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı 

Sorumlu Yazar: Serap GÜLEÇ KESKİN, e-mail: dr.serasps@gmail.com

GİRİŞ Multipl skleroz (MS) santral sinir sisteminin, otoimmun,  inflamatuar ve dejeneratif hastalığıdır. Genç erişkin yaşta

 182 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

görülmesi, ataklarla seyreden ilerleyici bir hastalık olması,  fonksiyonel sınırlılık, engellilik oluşturması,bir çok  psikososyal sorunu beraberinde getirmesi ile yaşam  kalitesinde azalmaya neden olabilen kronik bir hastalıktır

(Confavreux, Vukusic&Adeleine, 2003; Ertekin, Özakbaş,  İdiman&Algun, 2012; Milanlıoğlu ve ark.,2014). MS tanısı  almış bireylerin affektif ve kognitif etkilenme oranı %34 ile  %65 oranında görülmektedir (Emre ve ark.,2003).  Psikososya sorunlar anatomik lezyonlara, nöro endokrin  anormalliklere veya fizyolojik değişikliklere bağlı  gelişebilmektedir (Karabudak, 2008). MS tanısı almış  bireylerde en yaygın görülen psikiyatrik bozukluk  depresyondur. Görülme sıklığı %27-54 arasında  değişmektedir (Penner ve ark., 2007). Depresyon  belirtilerini anksiyete izlemektedir. Depresyon, anksiyete ve  affekt belirtilerinin genel nedenleri arasında, iç görüsü olan  MS tanısı almış bireylerin kendilerinde gördükleri bilişsel,  mental ve fonksiyonel kayıpları fark etmeleri, semptomların  ve semptomların neden olduğu zorlukların üstesinden  gelememe, sosyal kayıplar ile gelen yalnızlık ve yaşamda  anlam bulmada zorluk olduğu söylenebilir (Emre ve  ark.,2003; Minden, 2000). Tıpkı birçok hastalık sürecinde  olduğu gibi, MS tanısı almış bireylerde kaygı kaçınılmaz ve  yok edilemezdir. MS tanısı almış bireyler yaşamın tam orta  yerinde gelen fiziksel, zihinsel ve sosyal anlamda sınırlayıcı  hastalığın giderek artan belirtilerinin yanında bağımlılığın  artması ile gerçekleştirdiği ve gerçekleştirmek istediği  rollerde kesintiye uğrama yaşamaktadır (İdiman, 2004). Bu  nedenle bireylerin yaşadığı fiziksel gereksinimleri kadar  yaşamda anlam bulmak, sınırlar içinde de olsa özgür  olduklarını bilmek ve ne olursa olsun seçim yapabilecekleri gerçeğini hatırlatmak özellikle depresyon, anksiyete ve  affektif semptomların azaltılmasında ve buna bağlı olarak  yaşam kalitesinin artırılmasında önemli girişimlerdir(Van ve  Arnold, 2017).

MS tanısı almış birey yaşadığı hastalık içerisinde,  hayatın anlamının ne olduğu, geleceğe dair belirsizlikleri  bilip bilemeyeceğini, ölümün anlamını cevaplamaya  çalışırken kaygı yaşar. Cevaplayamadığı sorular karşısında  oluşan bireyin yaşadığı kaygı birçok varoluşçu felsefecinin  konusu olmakla birlikte, Victor Frankl gibi felsefeciler bu  kaygıyı, kendi yaşam deneyimlerinden yola çıkarak  anlamlandırmaya çalışmış, böylece varoluşçu felsefeye  büyük katkılar sunmuşlardır. (Özakkaş, 2011; Sartre, 2015;  Engin, Kaçmaz ve Uğuryol, 2016). Victor Frankl, varoluşçu  analiz ve logoterapi yirminci yüzyılda geliştirilmiş bir teori,  müdahale yaklaşımı ve felsefe bilimidir. Varoluşçuluk insan  yaşamının anlamının; insanın ürettiği bilgi, malzeme ve  ürünlerden öte otantik ve bireysel bir anlam arayışı ile var  olabileceğini ortaya koymaktadır. 

Araştırmada MS tanısı almış bireylere depresyon,  anksiyete, affektif semptomları azaltmaya ve yaşam  kalitesini arttırmaya yönelik logoterapi uygulanmıştır.  Logoterapi varoluşçu felesefeye temellendirilmiş Victor E.  Frankl’ın kuramına göre yapılandırılmıştır. Logoterapi, adını  Yunanca bir kelime olan “Logos” (Anlam)’tan alan  Logoterapi (Logotherapie), ViktorFrankl öncülüğünde  kurulmuş yeni bir psikoterapik yaklaşımdır. “Anlam”ı  merkez kavram olarak kabul eden bu ekol, “anlam  kazandırma yoluyla terapi”yi temel tedavi metodu olarak  bilinmektedir (Bahadir, Parlar &Spiteller,2000).

Araştırmanın Amacı

Bu araştırma varoluşçu logoterapinin MS tanısı  almış bireylerde depresyon, anksiyete, affektif kişilik ve 

yaşam kalitesi düzeylerine etkisini belirlemek amacıyla  yapılmıştır. 

Araştırma Hipotezleri 

H0. Varoluşcu felsefeye temellendirilmiş  logoterapi, MS tanısı almış bireylerin depresyon, anksiyete,  affektif semptomve yaşam kalitesini etkilemez.

H1. Varoluşcu felsefeye temellendirilmiş  logoterapi, MS tanısı almış bireylerin depresyon, anksiyete,  affektif semptom ve yaşam kalitesini etkiler.

YÖNTEM

Araştırmanın şekli: Varoluşçu felsefeye temellendirilmiş  logoterapinin MS tanısı almış bireylerde depresyon, anksiyete, affektif kişilik ve yaşam kalitesi düzeylerine  etkisini değerlendiren bu çalışma ön test son test girişimsel bir araştırmadır. 

Araştırmanın Yeri ve Zamanı: Araştırma,  Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji  Anabilim Dalı MS Polikliniğine kayıtlı MS tanısı almış  bireyler ile 01.01.2016 – 01.03.2016 tarihleri arasında  yapılmıştır. Araştırma MS tanısı almış bireyler için  hazırlanan özel bir danışmanlık enstitüsünün grup terapi  odasında gerçekleştirilmiştir. 

Araştırmanın Evren ve Örneklem Seçimi:  Araştırmanın örneklem sayısı, çalışma öncesinde güç analizi  yapılarak tespit edilmiştir. Yapılan güç analizinde, ön test son test %95 güven aralığında, %80 güce ulaşmak için 18- 49 yaş aralığında genişletilmiş özürlülük durum ölçeği  (EDDS) puanı 5’in altında olmayan en az 10 MS tanısı almış  bireyin araştırmaya dahil edilmesine ihtiyaç duyulduğu  belirlenmiştir. Araştırma Dahil edilme kriterlerine göre  basit rastgele seçilmiş, gönüllü, MS tanısı almış, 18-49 yaş  arasında, sözel iletişim engeli olmayan, zihinsel ve organik  bulgusu bulunmayan, MS tanısı almış 15 kadın araştırmaya  dahil edilmiştir. Araştırma grup terapisi girişim özelliğine  sahip olduğu için kendilerini rahat ifade etmeleri adına  sadece kadınlardan oluşmuştur.Araştırmadan 3 birey

araştırma sürecinde bireysel nedenlerden dolayı ayrılmıştır.  2 birey logoterapi sürecinde süreklilik gösterememe nedeni  ile araştırma dışı bırakılmıştır. Araştırma 10 birey ile  tamamlanmıştır. 

Veri Toplama Araçları: Verilerin toplanmasında  tanıtıcı bilgi formu, Beck Depresyon (BDÖ), Beck  Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Affektif Sinir Bilim Ölçeği (ANSP) ve Kısa Form -36 (SF-36) kullanılmıştır.  Beck Depresyon Envanteri (BDÖ): Beck ve arkadaşları  tarafından (1961) geliştirilen bir kendini değerlendirme  ölçeğidir. Depresyonun belirtilerini tarama ve değerlendirme  alanında kullanılabilecek materyal eksikliğinden yola  çıkılarak Beck Depresyon Envanteri oluşturulmuştur. Beck  Depresyon Envanteri‘nin güvenirliği 0.74, geçerliği 0.75 olarak bulunmuştur. 0-3 arasında puanlanan 21 maddeden  oluşan, dörtlü likert tipte bir ölçek halini almıştır. Grup  uygulamalarına uygun hale gelmiştir. Formda 0 ile 63  arasında puan alınabilmekte, puanın yükselmesi depresyon  belirtisinin şiddetinin arttığını göstermektedir.  Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck ve arkadaşları  tarafından (1988), kişilerin yaşadığı anksiyete belirtilerinin  sıklığını belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ülkemizde  ölçeğin geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları Ulusoy (1993)  tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek 21 maddeden  oluşmakta ve her bir madde 0-3 arası puanlanmaktadır.  Alınan puan arttıkça kişinin anksiyete seviyesinin arttığı  yönünde yorumlanan bir tür özbildirim ölçeğidir.

 183 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

Afektif Sinirbilim Kişilik Ölçeği (ANPS), Davis ve  arkadaşları tarafından (2003), kişilik çeşitliliğinin büyük  oranda beyindeki altı farklı duygudurum sistemdeki kuvvetli  yönler veya zayıflıklardan kaynaklandığı hipotezinden  hareketle oluşturulmuştur. Ölçek 110 madde ve 7 alt  ölçekten oluşmaktadır. Bu alt ölçekler oyun, merak, sevgi,  öfke, üzüntü, korku ve maneviyat olarak belirtilmiştir. Her  maddenin 1 ile 4 arasında puan aldığı dörtlü likert tipte bir  özbildirim ölçeğidir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması İçöz (2012)  tarafından yapılmıştır. Orijinal makalede anlatılan analizler  aynı şekilde takip edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda  ölçeğin Türkçe formu geçerli ve güvenilir olarak  değerlendirilmiştir.

Kısa Form-36 (SF-36): SF-36’nın Türkçe versiyonunun  güvenirlik ve geçerlilik çalışması Koçyiğit ve ark. tarafından  yapılmıştır (Koçyiğit ve ark., 1999).Yaşam kalitesini  değerlendirmede Türkçe geçerlik çalışması yapılmış olan ve  oldukça yaygın kullanılan jenerik bir ölçüttür. Fiziksel  fonksiyon, fiziksel rol kısıtlanması, emosyonel rol  kısıtlanması, vücut ağrısı, sosyal fonksiyon, mental sağlık,  canlılık, genel sağlık olmak üzere sekiz alt bölümde toplam  36 soru içerir. Fiziksel komponent ve mental komponent olmak üzere iki özet bölümü vardır. Yüz üzerinden yapılan  skorlamada yüksek skorlar sağlıkta daha iyi bir düzeyi işaret  ederken düşük skorlar sağlıktaki bozulmayı göstermektedir.

Verilerin Toplanması: Polikliniğe gelen dahil  edilme kriterlerini karşılayan MS tanısı almış kadınlara,  araştırma ile ilgili bilgi verilerek gönüllü olan 15 birey  oluşturmuştur. Girişim grubuna dahil edilen MS tanılı  kadınların 10 haftalık ve 1 saat süren grup terapisinde  varoluşcu ve logoterapi yöntemleri kullanılmıştır.  Logoterapi prensiplerine göre gerçekleştirilen grup  terapilerinde iki amaç planlanmıştır. Birinci amaç girişim  grubundaki bireylerin kendi durumlarına dair gerçekçi bir  zemin kazanmaları ve seçim, özgürlük ve sorumluluk  ekseninde varoluşlarını bütüncül bir şekilde keşfetmeleri  iken ikinci amaç mevcut koşulları ile nasıl anlamlı  yaşayacaklarını keşfederek psikososyal boyutta iyileşme  sağlamaktır. Araştırma planı ve girişimler ayrıntılı olarak  açıklanmıştır (Şekil 1). Araştırmada, varoluşçu logoterapist  diplomasına sahip 3 terapist tarafından grup terapileri  gerçekleşmiştir. 

Birinci Aşama: Öntest uygulanmıştır.

İkinci Aşama:Varoluşcu felsefeye temellendirilmiş  logoterapi bireylere haftada bir gün, 60 dakika ve on hafta  süre ile uygulanmıştır. Uygulama süresi konusunda uzman  görüşü alınmıştır. 

Üçüncü Aşama: Son test uygulanmıştır.

Araştırmanın Değişkenleri 

• Araştırmanın bağımlı değişkenleri:

Beck anksiyete ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği, Affektif  Sinir Bilim Ölçeği, Kısaform-36

• Araştırmanın bağımsız değişkenleri:

Varoluşçu felsefeye temellendirilmiş logoterapi programı. Deneysel Çalışmanın Planı 

Araştırmanın ilk aşamasında gerekli izinler  alınmıştır. Varoluşçu felsefeye temellendirilmiş logoterapi  programının oluşturulması için logoterapi eğitimi almış 3  araştırmacı tarafından literatür incelemesi yapılmış ve 10  oturumdan oluşan içerik planı oluşturulmuştur (Şekil 1). Bu  aşamadan sonra, araştırmada kullanılacak veri toplama  formları belirlenmiştir. Daha sonra MS tanılı kadınlara ön  test ölçümü uygulanmıştır. Öntest çözümleri yaklaşık 40-60  dk sürmüştür. MS tanılı kadınlardan öntest formlarını 

doldururken rumuz kullanmaları istenmiş, bu rumuzu son  test ölçümlerinde de kullanacakları belirtilmiştir. Ön test  ölçümleri tamamlandıktan sonra, MS tanılı kadınlara  araştırma içeriği, hedefler ve logoterapi süresince yapılacak  uygulamalar hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonrasında  eğitimin ilk oturumuna başlanmıştır. Her oturum yaklaşık  60-90 dk sürmüş, Logoterapi yüz yüze, interaktif bir şekilde  gerçekleştirilmiştir. Logoterapi akşam 19:00-20:00 arasında  yapılmıştır. Logoterapi sırasında MS tanılı kadınlara  terapötik iletişim teknikleri kullanılmış ve çift yönlü iletişim  kurulmaya özen gösterilmiştir. Şekil 1 de yer alan logoterapi  konu başlıkları hakkında eğitim verilmiştir. Logoterapi  bittikten sonra son test ölçümleri tamamlanmıştır.

 184 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

Şekil 1. Araştırma Planı

Örnekleme dahil edilme kriterini taşıyan ve gönüllü 15 MS tanılı kadın 5 MS tanılı kadın 

1. hafta 2. hafta

3. hafta 4. hafta

5. hafta

6. hafta 7. hafta

8. hafta 9. hafta

 Girişim Grubu (n=10 )

*Tanışma 

_{*Kişisel Bilgi Formu} *BDÖ, BAÖ, SF-36,  ANSP uygulaması 

ÖNTEST 

Gevşeme Egzersizi, VALT hakkında bilgi

Beden, Duygu, Düşünce Farkındalığı Çalışması: Kayıp  Ve Kazanımlar

Şimdi ve Burada 

Değerler ve Tavır Değişikliği

Hayatımın Filmi Çalışması (Bugüne Kadar) 

Hayatımın Filmi Çalışması (Bugünden Sonra) 

Boş Sandalye Tekniği

Özgürlük, Seçim ve Sorumluluk Ekseni

Değiştirilemez Gerçekte Anlam Bulmak: Hayatın Anlamı

araştırma kapsamı  dışında bırakıldı

10. hafta

Girişim grubunun birbirleri hakkındaki olumlu düşünceleri ve görüşleri: grup  terapisinin değerlendirilmesi

*BDÖ, BAÖ, SF-36, ANSE 

uygulaması SONTEST 

Verilerin Analizi

 185 DOI:  10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

Araştırmanın İstatistiksel Değerlendirmesi

Araştırmadan elde edilen nicel veriler Statistical  Package For Social Science (SPSS) SPSS 22,0 istatistik   Tablo1. Araştırmada kullanılan istatistiksel yöntemler.

paket programında uygun istatistiksel yöntemlerle analiz  edilmiştir.. Verilerin değerlendirilmesinde kullanılan testler  Tablo1’de verilmiştir. 

Değerlendirilen Özellikler İstatistiksel Yöntem

Deney grubundaki öğrencilerin tanıtıcı özelliklerinin  değerlendirilmesi

Deney grubundaki öğrencilerin tanıtıcı özelliklerinin normallik  dağılımının incelenmesi

Deney grubundaki MS tanılı kadınların ön test-son test  değerlerinin karşılaştırması

 Frekans

Yüzde

 Shapiro-Wilk Testi Paired t testi

Araştırmanın Etik Yönü: Araştırma için Ondokuz  Mayıs Üniversitesinden kurum izinleri alındıktan sonra  araştırmada gönüllülük ilkesi öncelikli olarak tutulmuş ve  bireylere gönüllü olur formları verilerek, araştırmaya  gönüllü olarak katıldıklarını sözlü ve yazılı olarak beyan  etmişlerdir. Araştırmaya katılan bireylere araştırma  sürecinde ve sonrasında bireysel bilgilerinin gizli  tutulacağına ilişkin güvence verilmiştir. Araştırma sürecinde  araştırmadan istedikleri zaman ayrılabilecekleri  belirtilmiştir. Gerekli izinler ile birlikte araştırma ile  ‘bilgilendirilmiş onam’ alınmıştır.

Tablo 2. Sosyo-Demografik Özellikler (n=10)

BULGULAR 

Araştırmanın bulguları sosyodemografik özelliklerine ait  bulgular ve logoterapi öncesi ve sonrası ölçek düzeylerinin  karşılaştırılmasına ait bulgular olmak üzere 2 bölümde  verilmiştir.

Sosyodemografik özelliklere ait bulgular:  Araştırmaya 18-49 yaşları arasında 10 kadın hasta dahil edilmiştir. Hastaların %60’ı (6) evli, % 50’si (5) ev hanımı  olup tümünün sağlık güvencesi vardır. Hastalık süresi 2-14  yıl arasında değişmekte olup hastaların tümü halen MS için  spesifik bir tedavi kullanmaktadır. Hastaların demografik  verileri tablo 2 de verilmiştir (Tablo 2).

 Özellikler Sayı % Yaş Ortalaması 35,50±2,48 (min20, max:48 ) Hastalık Süre 5,15±1,52 (min2, max:14) EDSS 0,55±0,18 (min0, max:1.5 ) Medeni Durum

Evli 6 60 Bekar 4 40 Çocuk Sayısı

Yok 4 40 1 tane 1 10 _{2 tane} ⁴ 40 _{3 tane} ¹ 10 Eğitim Durumu

İlköğretim 3 30 Ortaöğretim 5 50 Üniversite 2 20 Meslek

Ev hanımı 5 50 Emekli 4 10 Çalışan 4 40 _Toplam 10 100.0

 %: Yüzde, Min: Minimum, Max: Maksimum

Logoterapi Öncesi ve Sonrası Ölçeklerin  

Karşılaştırılmasına Ait Bulgular  

MS tanısı almış bireylerin logoterapi öncesi ve 

sonrası BDÖ, BAÖ, SF-36 ve ANPS puan ortalamaları 

karşılaştırıldığında, logoterapi sonrası, öncesine göre

depresyon ve anksiyete bulguları arasında istatistiksel olarak  

anlamlı fark belirlenmiştir (p<0.05). SF-36 öntest ve sontest

sonuçlarından fiziksel fonksiyon, ağrı, sosyal

 186 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

fonksiyon ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde  düşmüştür (p<0.05). Müdahale öncesi ve sonrası arasında,  ANPS değerlendirmesinde öfke ve oyun puanlarında 

istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş tespit  edilmiştir(p<0.05). (Tablo 3).

Tablo 3.Öntest-sontestölçek değerlendirilmesine ait bulgular

Ölçekler Öntest ±SS

Sontest

±SS t p

Beck depresyon ölçeği 15,40±3,19 8,90±1,58 2,55 0,031 Beckanksiyete ölçeği 18,70±2,89 8,00±1,66 4,97 0,001 SF-36

 Fiziksel fonksiyon 27,30±080 24,90±0,91 3,08 0,013  Fiziksel rol güçlüğü 7,30±0,39 7,00±0,49 0,51 0,616  Ağrı 10,69±0,66 8,67±0,66 3,77 0,004  Genel sağlık 18,23±1,03 16,34±1,06 1,50 0,167 Vitalite 17,50±1,04 17,40±1,04 0,91 0,930  Sosyal fonksiyon 9,50±0,61 7,80±0,69 2,37 0,042Emosyonel rol güçlüğü 5,40±0,22 4,70±0,44 1,56 0,153 Mental sağlık 22,10±1,19 20,90±1,15 0,87 0,405 Affektif sinir bilim ölçeği

 Hastalık 33,50±1,08 29,90±1,40 1,62 0,135  Korku 34,20±1,00 31,00±1,34 2,08 0,067  Bakım 31,90±0,48 29,30±1,54 1,48 0,172  Öfke 36,30±1,08 31,30±1,45 3,30 0,009  Oyun 36,20±0,80 31,90±0,88 3,49 0,007  Üzüntü 33,30±0,93 31,30±1,39 1,52 0,161  Maneviyat 29,90±1,06 28,50±1,54 1,09 0,304

Ortalama, SS: Standart Sapma t: Paired t testi, p: İstatistiksel Önemlilik

 187 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

TARTIŞMA

Tartışma varoluşcu felsefeye temellendirilmiş logoterapi öncesi ve sonrası depresyon, anksiyete, affektif sinirbilim  kişilik ve yaşam kalitesi bulgularının tartışılmasından  oluşmaktadır. 

Araştırmaya katılan bireylerin logoterapi sonrası  depresyon düzeylerinde anlamlı derecede azalma olduğu  belirlenmiştir (p<0.05). Azimi ve ark. (2018) MS tanılı  kadınlar üzerinde yaptıkları bir çalışmada logoterapi sonrası  deney grubunun anksiyete, depresyon ve stres  semptomlarının ortalamaları kontrol grubu ortalamasından  anlamlı olarak farklı bulumuştur. Depresyonun ortaya  çıkmasında en önemli faktör yaşamdaki anlam duygusunu  yitirmiş olmaktır. Logoterapinin kelime karşılığı anlam  terapisidir. Bu nedenle depresyon semptomlarının  düzeltilmesinde logoterapinin etkinliği oldukça fazla  olabilir. Logoterapi, bireyin olumsuzlukların ötesine  geçebilme ve bu olumsuzluklardan bir anlam çıkarabilme  becerisini; belli bir ruhsal boyuta ulaşmasını ve yaşamındaki  yetersizliklerin tüm olumsuz etkilerinin üstesinden  gelmesine yardımcı olmayı ifade etmektedir (Ososkie ve  Schultz;

2003). Beckner ve ark. (2010) yaptığı bir çalışmada telefon  ile MS tanılı bireylerde gerçekleştirdikleri bilişsel  davranışçı terapinin depresyon üzerinde olumlu sonuçlar  elde etmişlerdir. Çalışmamızın sonucunda elde ettiğimiz  depresyon ölçeğindeki anlamlı farklılık bu durumu destekler  niteliktedir. 

Araştırmaya katılan bireylerin logoterapi sonrası anksiyete  düzeylerinde anlamlı derecede azalma olduğu belirlenmiştir  (p<0.001). Yapılan bir çalışmada grup logo terapisinin MS’li  hastaların anksiyeteyi azaltmada, benlik saygısını artırmada  etkili olduğunu belirtmişlerdir (Rasoli, Borjali, 2011). Bir  çalışmada MS tan MS tanısı almış bireylere uygulanan  MMPI değerlendirmesinin yapıldığı bir çalışmada,  psikasteni ve hipokondriazis ölçeklerinin normal sınırların  üzerinde olduğu ve bu kişilerin belirgin anksiyete ile birlikte  fiziksel yapılarıyla aşırı ilgi ve kötümser bir yapı  sergiledikleri ileri sürülmüştür (Emre ve ark.,2003).  Talebian ve ark. (2012) yaptıkları bir diğer çalışmada grup  logoterapisinin anksiyete ve depresyon düzeylerini azalttığı ve kanserli hastalarda yaşam kalitesini artırdığını ortaya  koymaktadır. Ayrıca, yaşamdaki anlam ve anlam boyutları  arasında fiziksel engele karşı olumlu uyum göstermek  arasında pozitif bir ilişki elde edilmiştir. Yukarıda sözü  edilen bulgulara göre; fiziksel engeli olan bireyler, yaşamda  bir anlam ve yön bulduklarında, kişisel bir kimlik ve  sorumluluk taşıdıklarında, kaçınılmaz olan ölümü  kabullendiklerinde ve yaşamda yeni zorluklara mücadele  etmeye devam ettiklerinde; fiziksel engellerini daha iyi  kabul edip bununla daha iyi başa çıkmaktadırlar. Bunun tam  zıttı olarak ise, bu bireyler yaşamlarında bir anlamdan,  amaçtan ve görevden yoksun olduklarında, yaşamlarında  duygusuzluk, bıkkınlık ve hissizlik hakim  olduğunda(varoluşsal boşluk) buna bir de fiziksel engel  eklendiğinde, kabul etmek ve bu zorluklarla mücadele etmek  onlar için daha zor bir hal almaktadır. Kısacası, tüm bu  bulgular, Frankl’in (1966,1988), Dunn’ın(1994) yaşamın  devamlılığının negatif olaylar içinde-fiziksel engel gibi pozitif anlamlar bulmak ve anlama karşı tutumlar  geliştirmeyi içeren görüşleriyle örtüştüğünü göstermektedir.  Bu görüşler kişinin negatif deneyimlere karşı esneklik sahibi  olması ve bunlarla daha olumlu baş etme becerisini ortaya  koymaktadır. Araştırma sonuçlarımızda depresyon ve  

anksiyete düzeylerinin azaldığı ve Frank’ın varoluşçu  kuramının temellendiği logoterapinin etkili bir girişim  olduğu görülmektedir.  

Araştırmaya katılan bireylerin affektif sinir bilim ölçeğinin  öfke ve oyun parametrelerinde azalma belirlenmiştir. Öfke  alt ölçeği kişilerin asabi olmak, kolayca sinirlenmek ve  hüsrana uğramak, sözel ve fiziksel şiddet göstermek ve de  uzun süre öfkeli kalmak gibi deneyimleri ne sıklıkla  yaşadıklarını araştırmaktadır. Bu sonuçlara göre logoterapi  sonrası çalışmaya katılan bireylerin bu deneyimleri daha az  yaşadıkları söylenebilir. Oyun alt ölçeği ise eğlenmek,  mizah, gülmek, imkanlarıkeşfetmek gibi deneyimleri  ölçmektedir. Bu sonuç logoterapi sonrası öfke  deneyimlerinin azalması ile ilişkili görülmektedir. Bu iki  alt ölçeğin sonuçları kayıp, yas ve gerçekliklerle karşılaşmak  çapında ele alınabilir. Hastalar “neden ben” öfkesini aştıkça  daha az oyuncu hissettikleri bir döneme girmişlerdir. Bu, yas  sürecinin önemli olan ilk adımlarının atılması ve kişilerin  bulundukları şartlar içerisinde anlamlı bir hayat inşa etme  yoluna girmeleri olarak yorumlanabilir. Amir ve ark. (2017)  yaptığı bir çalışmada MS tanılı bireylerde grup  logoterapinin algılanan stresi azaltmada etkin bir yöntem  olduğunu belirtmişlerdir. Yaşamdaki anlamın bireyin ruhsal  sağlığını belirleyen önemli bir faktör olduğunu ve varoluş  kavramının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından  anahtar öneme sahip bir nokta olduğunu ifade edebiliriz.  

Araştırmaya katılan bireylerin logoterapi sonrası SF-36  parametrelerinden fiziksel fonksiyon, ağrı ve sosyal  fonksiyon alt parametrelerinde logoterapi ile artan yaşam  kalitesi durumunu ortaya koymuştur (p<0.001).  Mardanıvalendani ve Ghafari (2015) bir teknik olarak  logoterapinin, artan sorumluluk, hastanın yaşamla ilgili  inançlarının dönüşümü ve yaşam beklentisinin artması ile  MS’li hastalarda fiziksel ve psikolojik boyutlarda yaşam  kalitesinin artmasına neden olduğunu belirtmektedirler.  Yapılan bir çalışmada MS tanısı almış bireylerin fiziksel ve  bilişsel sağlık bileşenlerinin önemli bir bölümünde  problemler olduğu bulunmuştur. Yapılan bir diğer  çalışmada SF-36 testi ile hastalık progresyonu ve disabilite  ile ilişkili bulunmuş ve EDSS ile ilişkisi ortaya konulmuştur  (Baumstarck, 2013). Zibaei ve ark. (2013) yaptığı bir  çalışmada MS tanılı bireylerde grup logoterapisinin  algılanan stresi azaltmada ve yaşam beklentisinin artmasında  etkili olduğu bulınmuştur. MS hastalarında algılanan stresi  azaltmada ve yaşam beklentisinin artmasında logo  terapisinin etkinliğini gösteren elde edilen sonuçlar göz  önüne alındığında, bu çalışma yaşam kalitesini arttırmada  yardımcı olduğu söylenebilir. Kronik hastalıklardan biri olan  MS çok boyutlu olduğu ve yaşamın tüm boyutlarını etkileme  olasılığı bulunduğu için bireylerin bir bütün olarak ele  alınması gerekmektedir.Sadece fiziksel faktörlerin değil,  bireyi etkileyen diğer faktörlerinde değerlendirilmesi ile  bütüncül bir yaklaşım sergilenmektedir. Bütüncül bir  yaklaşım fiziksel, psikospiritüel ve sosyal boyutlarda  iyileşme sağlayarak yaşam kalitesinin arttığı söylenebilir.

Araştırma amaçları MS tanısı almış bireylerde,  depresyon, anksiyete, affektifite ve yaşam kalitesi üzerinde  etili olabilecek kanıtlanmış potansiyel yolları keşfedebilmektir. Frankl Logoterapinin etkisini açıklarken,  MS tanılı bireylerde yaşamdan anlam bulmada ve hastalığın  getirdiği yaşam zorlukları karşısında dahi seçim olasılığını  görmede, yaşam üzerinde kontrolü olduğu duygunu  yerleştirmede etkili olabildiği ve bu sayede hissedilen  depresyon, anksiyete ve affektif semptomların azalabildiği

 188 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

ve yaşam kalitesinin arttığı görülmektedir. Her gün kendi  takvimine korku ve üzüntüyle bakan bir kişi, bu takvimi her  gün çevirmeye devam ettikçe, en sonunda yaşama karşı  üzüntü ve kötümser bir bakış açısı geliştirecektir. Fakat  yaşamı daha aktif bir perspektiften gören bir kişi, sadece bu  sayfaları çevirmekle kalmayacak her takvim yaprağının  arkasına da önemli bir not yazacaktır. Yaşamın son  noktasına kadar sürecek olan, kişinin yaptıklarından yapmak  istediklerine kadar giden bir yolu adım adım takip edecektir.  Ancak böyle bir kişi yaşamda aktif bir role sahip olabilecek,  mutlu ve doyumlu bir yaşam sürebilecektir. Tüm bunlar da  bireyde yaşam kalitesinin artmasını sağlayacaktır.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Sonuçlar 

MS tanılı kadınların varoluşçu felsefeye  temellendirilmiş logoterapi sonrası depresyon, anksiyete,  affektif sinir bilim ölçeği alt boyutlarından öfke ve oyun  düzeylerinin ve yaşam kalitesinin fiziksel fonksiyon, sosyal  fonksiyon, ağrı düzeylerinin anlamlı düzeyde azaldığı  belirlenmiştir. 

Öneriler

1. MS tanılı kadınlarda görülen depresyon,  anksiyete, affektif semptom belirtilerini azaltmada ve yaşam  kalitesini arttırmada logoterapinin etkili bir yöntem olarak  tedavi ve bakıma katılması önerilebilir. 

2. Gelecek araştırmalarda MS tanılı bireylerin  uyum sürecinde yaşamdaki anlamın önemine odaklanan  çalışmaların artmasıyla, fiziksel engele ve psikososyal  kayıplara karşı pozitif duyguların oluşmasını sağlayacak

daha geniş grupları içeren kontrollü çalışmalar yapılması  önerilebilir. 

KAYNAKLAR

Amir F., Ahadi H., Nikkhah K., Mohammadreza Seirafi M. (2017). The Effectiveness of Acceptance and Commitment Group Therapy and Group Logotherapy in Reducing Perceived Stress among MS Patients.Caspian.J.Neurol.Sci, 3(4), 175-184

Azimi A., Makvandhoseini S., Najafi M., Rafieenia P. (2018) . A comparative study on effectiveness of acceptance and commitment therapy and logotherapy on symptoms of depression, anxiety and stress of women suffering relapsing remitting multiple sclerosis: A randomized controlled trial study. Koomesh Journal, 20(4),  612-619.

Bahadir, M., Parlar, H., Spiteller, M.  (2000). SpringerUmweltlexikon. Heidelberg: Springer. Baumstarck, K.,Butzkueven, H., Fernández, O.,  Flachenecker, P., Stecchi, S., Idiman, E., Pelletier,  J.,Boucekine, M., Auquier, P.(2013).  ResponsivenessofTheMultipleSclerosis International  Qualityof Life QuestionNairetoDisabilityChange: A Lon Gitudinalstudy. HealthQual Life Outcomes, 29,111-127. Beck, A. T.,Steer, R. A. (1984).  Internalconsistencies of  theoriginalandrevisedBeckDepression Inventory. Journal of  ClinicalPsychology, 40(6), 1365-1367.

Beck, A. T.,Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J.  andErbaugh, J. (1961). An  inventoryformeasuringdepression. Archives of General  Psychiatry, 4(6), 561-571. 

Beckner V., Howard I., Vella L., David C.,  Mohr J. (2010). Telephone-administered psychotherapy for 

depression in MS patients: moderating role of social  support. Behavioral Medicine Resach, 33,47–59. doi:  10.1007/s10865-009-9235-2

Confavreux, C.,Vukusic, S., Adeleine, P. (2003).  EarlyClinicalPredictorsandProgression of  İrreversiblDiability in MultipleScleosis: An  AmnesicProcess. Brain, (126): 770-782. 

Davis, K. L., Panksepp, J. and Normansell, L.  (2003). The affective neuro science personality scales:  Normative data and implications. Neuro psychoanalysis,  5(1), 57-69.

Dunn, D. S. (1996).Well-Being Follow in  Gamputation: Salutary Effects of Positive meaning,  Optimism and Control. Rehabilitation Psychology, 41, 285- 302.

Emre, U., Ergün, U., Yıldız, H., Çoşkun, Ö., İnan,  L. (2003). Multipl Skleroz ve Psikiyatrik Hastalıklar  Düşünen Adam, 16(1): 46-49.

Engin, E., Kaçmaz, ED., Uğuryol, M. (2016).  Türkiye’de Hemşire Olma Kaygısı: Varoluşçu Felsefe Bakış  Açısıyla Bir Gözden Geçirme. IJSR, 9(43): 1226-31.  

Ertekin, Ö.,Özakbaş, S., İdiman, E., Algun, C.  (2012). Qualityof Life,  FatigueandBalanceImprovementsAfter Home BasedExercise Program in MultipleSclerosisPatients. Nöro  Psikiyatr Arş, (49): 33-38.

Frankl, V. E. (1966). Self-Transcendence as a  Human phenomenon. Journal of Humanistic Psychology, 6,  97-106.

Frankl, V. E. (1988). Thewilltomeaning:  Foundationsandapplications of Logotherapy. New York:  Meridian.

İdiman, E. (2004).  MultiplSkleroz’unİmmunopatogenezi. Türkiye Klinikleri, 2,  171-17.

Karabudak, R. (2008). Multipl Skleroz: Bilimsel  Araştırmalardan Multipl Sklerozda Yeni Yönelimler.  Hacettepe Tıp Dergisi, 39(3), 115-120.

Koçyiğit H, Aydemir Ö, Fisek G ve ark. “Kısa  Form-36’nın Türkçe Versiyonunun Güvenilirliği ve  Geçerliliği”, İlaç ve Tedavi Dergisi, 1999.

Mardanıvalendanı M., Ghafarı Z. (2015). The  Effectıveness of Logotherapy on Qualıty of Lıfe Among MS  Patıents ın Shahrekord. Journal of Ilam Unıversıty of Medıcal Scıences,23(5),47-56.

Milanlıoğlu, A., Özdemir, G., Çilingir, V., Güleç,  Ç., Aydın, N., Tombul, T. (2014).  CopingStrategiesandMoodProfiles in  PatientswithMultipleSclerosis, ArqNeuropsiquiatr, 72(7),  490-495.

Minden, S. (2000). MoodDisorders in  MultipleSclerosis: DiagnosisandTreatment. Journal of  Neurovirology, 6(2), 160-167.

Ososkie, J. N.,Schultz, J. C. (2003).  DisabilityAcceptanceTheoriesAndLogotherapy.  International Forum forLo-Gotherapy,26, 21-26.

Özakkaş, T. (2008). Bütüncül Psikoterapi.  İstanbul: Litera Yayınevi.

Penner, IK, Bechtel, N.,Raselli, C., Stöcklin, M.,  Opwis, K., Kappos, L.,Calabrese, P. (2007). Multipl  Sklerozda Yorgunluk: Depresyon, Fiziksel Bozukluk,  Kişilik ve HRasolı I., Borjalı A. (2011). The Effıcıency of  Group Logotherapy ın Decreasıng Anxıety and Increasıng  Self Esteem ın Patıents Wıth Multıple Cclerosıs. Clınıcal

 189 DOI: 10.47115/jshs.790083

Samsun Sağ Bil Der, 2020;5(2):182-190

Psychology Studıes, 1(3) ,43-56.areket Kontrolü İle İlişki.  Multipl Skleroz Dergisi, 13 (9), 1161-1167.

Sartre, J.P. (2012). Varoluşçuluk. İstanbul: Say  Yayınları. 

Talebian, L.,Mehrabizadehhonarmand, M.,Yavari,  AH. (2012). TheEffectiveness of Thetherapy on Depression,  Anxi-Etyandquality of Life of Cancerpatients,  theJournalPsychologicalAchievementSmartyrChamranUniv

ersity, 4(2), 244-199.

Van, D.E., Arnold, B.C. (2017).  ExistentialPerspectives on Human Issues: A 

HandbookforTherapeuticPractice: United  Kingdom: MacmillanEducation.

Zibaei FG., Dehkordi MA., Alipour A.,  Mohtashami T. (2013). Efficacy of Group Logo Therapy in the Perceived Stress and Life Expectancy in Ms Patients.  Goals and Priorities of Journal of Research in psychological  Health ,6(4).

 190 DOI: 10.47115/jshs.790083

.

1. 1. OGUZ G,  CELİKBAS Z,  BATMAZ S,  CAGLİ S,  SUNGUR MZ Comparison

Between Obsessive Compulsive Disorder and Panic Disorder on Metacognitive Beliefs,

Emotional Schemas, and Cognitive Flexibility International Journal of Cognitive Therapy

e-ISSN 1937-1217 Volume 12 Number 3 J Cogn Ther (2019) 12:157-178

DOI 10.1007/s41811-019-00047-5 pp 1–22 

2- GÜNDÜZ A, BEYAZIT R.K, GÜNDOĞMUŞ İ, SERTÇELİK S, GÖNÜL H,YAŞAR

A.B, OĞUZ G, SUNGUR M.Z. (2018) Turkish Validity and Reliability of Sexual

Complaints Psychiatry and Clinical Psychopharmacology Balkan Medical Journal DOI

10.1080/ 24750573.1525811

3-AKER S, ŞAHIN MK, SEZGIN S, OĞUZ G. (2017) Psychosocial Factors Affecting

Smartphone Addiction in University Students. Journal of Addictions Nursing 28(4):215-219

 doi: 10.1097/JAN.0000000000000197.

4-AKER S, BÖKE Ö, OĞUZ G. (2016) Can renaming schizophrenia reduce negative

attitudes toward patients in Turkey? International Journal of Social Psychiatry.  ; 62(4): 311-

5.  doi:10.1177/0020764015621942

5. ÖZDEMIR G . (2009) Depresyonlu Hastalarda Mirtazapin ve Venlafaxinin Serum BDNF

Üzerine Etkisi

6. Oguz G, Çağlı S, Sezgin S, İçöz JF, Terzi  (2016) M DEĞIŞTIRILEMEZ GERÇEKTE ANLAM BULMAK

Türkiye Psikiyatri dergisi 27 Ek 1

7. 1-YILMAZ M, ÖZDEMİR G, TURGAY A, ÇAĞLI M. (2012).Üniversite Öğrencilerinin

Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Ölçeğinin Alt Boyutları Düzeylerinin Çeşitli

Değişkenler Açısından İncelenmesi Uluslar Arası İnsan Bilimleri Dergisi 9(1): 627-649 

8–OĞUZ G, YILMAZ M, ÇAĞLI M, GÜVEN F.M, SUNGUR M.Z. (Received 12 June

2014). Effects of a cognitive behavioral oriented awareness program on depression levels of

obese individuals. Open Access Library 1 DOI:10.4236/oalib.1100905

2. ULUSAL MAKALE

1- CENGİZ K, ÖZKAN A, KESİM G, ÖZDEMİR G, DENİZ Ö.(1998)

Kronik Böbrek Yetmezliğinde Sekonder Hiperparatiroidi Ve Depresyon

Journal of Experimental and Clinical Medicine 15(2): 139-142 

2-KURT M, ARIK AC, ÖZDEMIR G, ÇELIK S . (1998) Fluoksetinin Artı labirent Testinde

Anksiyete üzerine Etkileri Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 8(3):156-159

3-YEŞİLDAL A, OĞUZ G, GÜVEN F.M, ÜSTÜNUÇAR İ. (2014) Sigara Bağımlılığı

Tedavisinde Bilişsel Davranışçı Grup Terapisi. Bağımlılık Dergisi/ Journal of Dependence, 15

(2):76-84

4-KURT M, ARIK A.C, ÖZDEMİR G, ÇELİK S. ( 2000) Sertralinin Artı Labirent Testinde

Anksiyete üzerine etkileri Anadolu Tıp Dergisi – 2000;2(2):97-100 

5- TÜRK B , ŞENYUVA G, OĞUZ G (2018) ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE

TOPLUMSAL CİNSİYET ALGISI VE ŞİDDET EĞİLİMİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN

DEĞERLENDİRİLMESİ Türk Psikiyatri Dergisi EK 1 -S 46

6-OĞUZ G, KARABEKİROĞLU A, KOCAMANOĞLU

B, SUNGUR MZ Obezite ve Bilişsel Davranışçı Terapi

Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2016; 8(2):133-144 doi:

10.18863/pgy.02951

7-Sexual Myth Beliefs and Associated Factors in University Students Üniversite Öğrencilerinde Cinsel Mit İnançları ile İlişkili Faktörler Servet Aker*1, Mustafa Kürşat Şahin2 , Gülay Oğuz3  

3. Lisansüstü veya Tıpta Uzmanlık Tezlerinden Üretilmiş Yayınlar:

1. ÖZDEMİR OĞUZ G, ARIK A.C, ŞAHİN A.R, TOPBAŞ M, BİR Y, Panik bozuklukta

klomipramin tedavisinin serum lipid düzeylerine etkisi 5.KARADENİZ MEME KONGRESİ

s.41

2- ÖZDEMİR OĞUZ G, ARIK A.C, ŞAHİN A.R, BİR Y, Panik bozukluğu olan hastalar ve

sağlıklı kişilerin serum lipid değerlerinin karşılaştırılması 5. KARADENİZ MEME

KONGRESİ s.42

KİTAP

1. HANDBOOK OF CANNABIS AND RELATED PATHOLOGIES BIOLOGY,

PHARMACOLOGY, DIAGNOSIS, AND TREATMENT Edited by V.R. Preedy

Cognitive Behavioral Therapy in Cannabis Use Disorder. ,

2. TPD ERİŞKİN DEHB TANI VE TEDAVİ KILAVUZU 2018 Erişkin DEHB ve

Alternatif Terapiler Bölümü S:307-315

3. Türkiye Klinikleri Psikiyatri – Özel Konular Farklı Tanı Gruplarında Bilişsel

Davranışçı Terapiler  SOSYAL ANKSİYETE BOZUKLUĞU VE BİLİŞSEL

DAVRANIŞÇI TERAPİ S: 21-27

 PROJELER

c)Devam eden veya başarı ile tamamlanmış a ve b bendi dışındaki uluslararası destekli bilimsel araştırma projelerinde (derleme ve rapor hazırlama çalışmaları hariç) görev almak

İmproving Health Status of the Syrians under Temporary Protection and the Related Services Offered by the Republic of Turkey

d) Üniversite dışındaki kamu kurumlarıyla yapılan başarıyla tamamlanmış veya devam eden bilimsel araştırma projelerinde görev almak

Samsun İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve Orta Karadeniz kalkınma Ajansı Özgül Öğrenme bozukluğu Farkındalık Eğitimi

-Bilimsel Toplantı Faaliyeti (Başvurulan bilim alanı ile ilgili ve adayın hazırladığı lisansüstü tezlerden üretilmemiş olmak kaydıyla)

a) Uluslararası bilimsel toplantılarda sunulan (poster hariç), tam metni veya özeti matbu veya elektronik olarak bildiri kitapçığında yayımlanmış çalışmalar.

b) Ulusal bilimsel toplantılarda sunulan (poster hariç), tam metni veya özeti matbu veya elektronik olarak bildiri kitapçığında yayımlanmış çalışmalar.

1- Arık A.C.,  Özcan A.N,  Özdemir G(1994)AC Kanseri Olan Hastalarda Depresyon 30.UPK 

 2- Özkan A, Özdemir G, Bir Y ( 1996) Konversiyon Bozukluğu ve Diğer Somatoform Bozukluklar: Komorbidite ve Demografik özellikler. 32.Ulusal Psikiyatri kongresi

3- Arık A.C, Şahin A.R,  Özdemir G (1996) Major Depresyon Tedavisinde Sertralin ve Paroksetin 1.Ulusal Biyolojik Psikiyatri Kongresi

4-1.Ulusal KDT  Kongresi 2007 İntihar Davranışında KDT paneli

5-17. Psikiyatri Günleri 2008 Alanda çalışma ve psikiyatrist olmak panel

6-2. Ulusal KDT Kongresi 2009 Obezite Tedavisinde KDTpaneli

7- 21.YILLIK TPD TOPLANTISI VE KLİNİK EĞİTİM SEMPOZYUMU 2017 DEHB’DE BİREYSEL BDT UYGULAMALAR S 30-31

8-54.UPK Türkiye Psikiyatri Dergisi cilt 19 2018 ek 1 Üniversite Öğrencilerinde Toplumsal Cinsiyet Algısı ve Şiddet Eğilimi Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi